7-tom, 2-son, b. 101–106, Nashr: 2026-08-11
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA KRIMINAL LEKSIKOGRAFIYA: IKKI TILLI LUG‘AT TUZISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
КРИМИНАЛЬНАЯ ЛЕКСИКОГРАФИЯ В АНГЛИЙСКОМ И УЗБЕКСКОМ ЯЗЫКАХ: ТЕОРЕТИКО-МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ СОСТАВЛЕНИЯ ДВУЯЗЫЧНОГО СЛОВАРЯ
CRIMINAL LEXICOGRAPHY IN ENGLISH AND UZBEK: THEORETICAL AND METHODOLOGICAL FOUNDATIONS OF BILINGUAL DICTIONARY COMPILATION
- Axunov Muqimjon — Filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori(PhD), ADChTI, Ingliz tili nazariy aspektlari kafedrasi dotsenti,
Annotatsiya
Maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi jinoyatga oid (kriminal) leksikani ikki tilli lug‘atda tavsiflashning nazariy-metodologik asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi kriminal leksikografiyaning fan, amaliy faoliyat va lug‘at yaratish san’ati sifatidagi mohiyatini ochish hamda ingliz-o‘zbek kriminal lug‘atini tuzishning yaxlit leksikografik modelini asoslashdan iborat. Nazariy-tahliliy, qiyosiy-tipologik va leksikografik modellashtirish metodlari asosida kriminal leksikografiyaning umumiy leksikografiya, maxsus soha leksikografiyasi va terminografiya kesishuvidagi maqomi belgilanadi; lug‘at tipologiyasi, makro- va mikrostrukturaviy talablar, grammatik-sintaktik axborotni berish, lug‘aviy izoh hamda normativ-stilistik belgilash tamoyillari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijasi sifatida to‘qqiz komponentli mikrostruktura modeli va etti turdan iborat ekvivalentlik tipologiyasi taklif etiladi. Xulosalar nazariy asoslangan bo‘lib, kelgusida maxsus korpus asosida empirik tekshirishni taqozo etadi.
Аннотация
В статье анализируются теоретико-методологические основы описания криминальной лексики английского и узбекского языков в двуязычном словаре. Цель исследования заключается в раскрытии сущности криминальной лексикографии как науки, практической деятельности и искусства составления словарей, а также в обосновании целостной лексикографической модели создания англо-узбекского криминального словаря. На основе теоретико-аналитического, сравнительно-типологического и лексикографического моделирования определяется место криминальной лексикографии на пересечении общей лексикографии, отраслевой специальной лексикографии и терминографии; рассматриваются вопросы типологии словарей, требования к макро- и микроструктуре, принципы представления грамматико-синтаксической информации, словарного толкования, а также нормативно-стилистической маркировки. В качестве результата исследования предлагаются девятикомпонентная модель микроструктуры словарной статьи и типология эквивалентности, включающая семь видов. Сделанные выводы имеют теоретическое обоснование и требуют дальнейшей эмпирической проверки на основе специализированного корпуса текстов.
Abstract
The article examines the theoretical and methodological foundations of describing English and Uzbek criminal (crime-related) lexis in a bilingual dictionary. The aim is to reveal the essence of criminal lexicography as a science, an applied activity and an art of dictionary-making, and to substantiate an integrated lexicographic model for an English–Uzbek criminal dictionary. Using theoretical-analytical, comparative-typological and lexicographic-modelling methods, the study locates criminal lexicography at the intersection of general lexicography, special-field lexicography and terminography, and discusses dictionary typology, macro- and microstructural requirements, the presentation of grammatical-syntactic information, lexicographic definition and normative-stylistic labelling. As a result, a nine-component microstructure model and a seven-type typology of equivalence are proposed. The conclusions are theoretically grounded and require subsequent empirical verification on a dedicated corpus.
Kalit so'zlar: leksikografiya, metaleksikografiya, kriminal leksika, terminografiya, makrostruktura, mikrostruktura, leksikografik ekvivalentlik, normativ-stilistik belgilash, korpus, ingliz-o‘zbek lug‘ati
Foydalanilgan adabiyotlar
- Abel A. Der lexikographische Arbeitsplatz – Theorie und Praxis / A. Abel, A. Klosa // Proceedings of the 15th EURALEX International Congress / Ed. by R. Vatvedt Fjeld, J. M. Torjusen. – Oslo : University of Oslo, 2012. – P. 413–421.
- Дубичинский В. В. Теоретическая и практическая лексикография / В. В. Дубичинский. – Wien ; Kharkiv : Харьковское лексикографическое общество, 1998. – 160 с.
- Svensén B. A handbook of lexicography: The theory and practice of dictionary-making / B. Svensén. – Cambridge : Cambridge University Press, 2009. – 553 p.
- Atkins B. T. S. Oxford Guide to Practical Lexicography / B. T. S. Atkins, M. Rundell. – Oxford : Oxford University Press, 2008. – 540 p.
- Берков В. П. Двуязычная лексикография / В. П. Берков. – Москва : Астрель : АСТ, 2004. – 432 с.
- Щерба Л. В. Опыт общей теории лексикографии / Л. В. Щерба // Языковая система и речевая деятельность. – Ленинград : Наука, 1974. – С. 265–304.
- Zgusta L. Manual of Lexicography / L. Zgusta. – Prague : Academia ; The Hague : Mouton, 1971. – 360 p.
- Madvaliyev A. O‘zbek terminologiyasi va leksikografiyasi masalalari / A. Madvaliyev. – Toshkent : O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2017. – 288 b.