10-tom, 2-son, b. 167–171, Nashr: 2026-10-22

INGLIZ TILIDAGI ANIMALISTIK ASARLARNING O‘ZBEKCHA TARJIMASIDA ZOOMORFIZMLAR VA ANTROPOMORFIK TASVIRLARNING PRAGMATIK-ESTETIK FUNKSIYASI

ПРАГМАТИКО-ЭСТЕТИЧЕСКАЯ ФУНКЦИЯ ЗООМОРФИЗМОВ И АНТРОПОМОРФНЫХ ОБРАЗОВ В УЗБЕКСКОМ ПЕРЕВОДЕ АНГЛОЯЗЫЧНЫХ АНИМАЛИСТИЧЕСКИХ ПРОИЗВЕДЕНИЙ

THE PRAGMATIC AND AESTHETIC FUNCTIONS OF ZOOMORPHISMS AND ANTHROPOMORPHIC IMAGES IN UZBEK TRANSLATIONS OF ENGLISH-LANGUAGE ANIMALISTIC WORKS

  • Bekmetova Dilnur Qudrat qizi — Abu Rayhon Beruniy nomidagi Urganch davlat universiteti Tarjima nazariyasi va qiyosiy tilshunoslik kafedrasi o‘qituvchisi · ORCID: 0009-0003-6283-4721

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Ushbu maqola ingliz tilidagi animalistik asarlarning o‘zbekcha tarjimasida zoomorfizmlar va antropomorfik tasvirlarning pragmatik-estetik funksiyasini tizimli tahlil qiladi. Tadqiqotning maqsadi hayvon obrazlari orqali beriladigan baholash, emotsional ta’sir va axloqiy xulosa mexanizmlarining tarjimada qanday saqlanishi yoki o‘zgarishini aniqlashdan iborat. Metodologiya sifatida funksional-pragmatik yondashuv, kognitiv metafora tahlili, ekvivalentlik va kompensatsiya strategiyalarini qiyosiy korpus kuzatuvi bilan birlashtiruvchi yondashuv qo‘llandi. Ma’lumotlar bazasi sifatida ingliz badiiy matnlaridan tanlangan hayvon obrazli parchalarning o‘zbekcha tarjima variantlari tuzildi va pragmatik effektni o‘lchash uchun konnotativ siljish ko‘rsatkichlari kiritildi. Ilmiy yangilik zoomorfik birliklarning tarjimada “tasviriylik-aniqlik” muvozanati hamda antropomorfik atributlarning madaniy moslashuv chegaralarini miqdoriy va sifat jihatdan birgalikda asoslashidadir.

Аннотация

В статье проводится системный анализ прагматико-эстетической функции зооморфизмов и антропоморфных образов в узбекских переводах англоязычных анималистических произведений. Цель исследования состоит в выявлении того, как в переводе сохраняются или трансформируются оценочность, эмоциональное воздействие и нравственный вывод, выраженные через образы животных. Методология объединяет функционально-прагматический подход, анализ когнитивной метафоры, принципы эквивалентности и стратегии компенсации с сопоставительным корпусным наблюдением. В качестве базы данных сформирован массив фрагментов из английских художественных текстов с их узбекскими переводами; для фиксации прагматического эффекта введены показатели коннотативного сдвига. Научная новизна заключается в совместном качественно-количественном обосновании баланса «образность-точность» при переводе зооморфизмов и в определении границ культурной адаптации антропоморфных атрибутов.

Abstract

This article provides a systematic analysis of the pragmatic and aesthetic functions of zoomorphisms and anthropomorphic imagery in Uzbek translations of English animalistic fiction. The study aims to determine how evaluative stance, emotional impact, and moral inference encoded through animal images are preserved or transformed in translation. Methodologically, it combines a functional-pragmatic framework, cognitive metaphor analysis, equivalence principles, and compensation strategies with comparative corpus-based observation. The dataset consists of selected animal-imagery fragments from English literary texts and their Uzbek translation counterparts; to operationalize pragmatic effect, a set of connotative shift indicators is applied. The main contribution lies in a joint qualitative-quantitative justification of the “imagery–precision” balance in translating zoomorphic units and in identifying the limits of cultural adaptation for anthropomorphic attributes, thus offering practical implications for literary translation and stylistics.

Kalit so'zlar: animalistika, zoomorfizm, antropomorfizm, pragmatika, estetik funksiya, badiiy tarjima, konnotatsiya

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Nida E. A. Toward a Science of Translating. Leiden: E. J. Brill, 1964. 331 p.
  2. Newmark P. A Textbook of Translation. London: Prentice Hall, 1988. 292 p.
  3. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press, 1980. 256 p.
  4. Baker M. In Other Words: A Coursebook on Translation. London: Routledge, 2011. 332 p.
  5. Salomov G. Tarjima nazariyasi va amaliyoti. Toshkent: O‘qituvchi, 1983. 240 b.
  6. Комиссаров В. Н. Теория перевода (лингвистические аспекты). Москва: Высшая школа, 1990. 253 с.
  7. Muminov A. Badiiy tarjimada uslub va ekvivalentlik muammolari. Toshkent: Fan, 2017. 200 b.