BXU Logo

Buxoro Xalqaro
Universiteti

10-tom, 1-son, b. 442–448, Nashr: 2026-10-14

IJTIMOIY TARMOQLARNING O‘SMIRLAR HUQUQBUZARLIGI VA XAVFLI XULQ-ATVORIGA PSIXOLOGIK TA’SIRI: PROFILAKTIK YONDASHUVLAR

ПСИХОЛОГИЧЕСКОЕ ВЛИЯНИЕ СОЦИАЛЬНЫХ СЕТЕЙ НА ПОДРОСТКОВУЮ ПРЕСТУПНОСТЬ И РИСКОВАННОЕ ПОВЕДЕНИЕ: ПРОФИЛАКТИЧЕСКИЕ ПОДХОДЫ

THE PSYCHOLOGICAL IMPACT OF SOCIAL MEDIA ON JUVENILE DELINQUENCY AND RISKY BEHAVIOR AMONG ADOLESCENTS: PREVENTIVE APPROACHES

  • Axmedov Farxod Furqatovich — Buxoro davlat universiteti tadqiqotchisi Psixologiya fanlari boʻyicha falsafa doktori (PhD)

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada ijtimoiy tarmoqlarning o‘smirlar huquqbuzarligi va xavfli xulq-atvoriga ko‘rsatadigan psixologik ta’siri zamonaviy ilmiy yondashuvlar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan zo‘ravonlikni targ‘ib qiluvchi kontent, kiberbulling, virtual manipulyatsiya, destruktiv guruhlar, raqamli qaramlik hamda salbiy ijtimoiy taqlidning o‘smirlar psixologiyasi va xulq-atvoriga ta’siri kompleks yoritilgan. Shuningdek, oila, ta’lim muassasalari, psixologik xizmatlar va huquqni muhofaza qiluvchi organlar hamkorligiga asoslangan profilaktik yondashuvlar, media savodxonlikni rivojlantirish, emotsional intellekt va psixologik rezilentlikni shakllantirishning ilmiy-amaliy ahamiyati asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari o‘smirlarda huquqbuzarlik va xavfli xulq-atvorning oldini olish, ularning psixologik farovonligini ta’minlash hamda xavfsiz raqamli muhitni shakllantirishga xizmat qiladi.

Аннотация

В данной статье анализируется психологическое влияние социальных сетей на правонарушения и рискованное поведение подростков на основе современных научных подходов. Комплексно рассматривается воздействие контента, пропагандирующего насилие, кибербуллинга, виртуальных манипуляций, деструктивных интернет-сообществ, цифровой зависимости и негативного социального подражания на психологическое состояние и поведение подростков. Особое внимание уделяется профилактическим подходам, основанным на взаимодействии семьи, образовательных учреждений, психологических служб и правоохранительных органов, а также развитию медиаграмотности, эмоционального интеллекта и психологической резильентности. Результаты исследования направлены на предупреждение подростковой преступности и рискованного поведения, укрепление психологического благополучия подростков и формирование безопасной цифровой среды.

Abstract

This article examines the psychological impact of social media on juvenile delinquency and risky behavior among adolescents based on contemporary scientific approaches. The study provides a comprehensive analysis of the effects of violence-promoting content, cyberbullying, virtual manipulation, destructive online communities, digital addiction, and negative social modeling on adolescents' psychological well-being and behavior. It also substantiates preventive approaches based on collaboration among families, educational institutions, psychological services, and law enforcement agencies, emphasizing the development of media literacy, emotional intelligence, and psychological resilience. The findings contribute to the prevention of juvenile delinquency and risky behavior, the promotion of adolescents' psychological well-being, and the creation of a safe digital environment.

Kalit so'zlar: ijtimoiy tarmoqlar, o‘smirlar, huquqbuzarlik, xavfli xulq-atvor, psixologik ta’sir, kiberbulling, raqamli qaramlik, virtual manipulyatsiya, media savodxonlik, psixologik rezilentlik, emotsional intellekt, profilaktika, psixologik xavfsizlik

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. 2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida: PF–60-son Farmon. – 2022-yil 28-yanvar.
  2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. O‘zbekiston – 2030 strategiyasi to‘g‘risida: PF–158-son Farmon. – 2023-yil 11-sentabr.
  3. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. O‘RQ–637-son. – 2020-yil 23-sentabr.
  4. O‘zbekiston Respublikasining “Bola huquqlarining kafolatlari to‘g‘risida”gi Qonuni. O‘RQ–139-son (amaldagi tahriri).
  5. O‘zbekiston Respublikasining “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi Qonuni. O‘RQ–547-son. – 2019-yil 2-iyul.
  6. Karimova V.M. Ijtimoiy psixologiya. – Toshkent: Tafakkur, 2021.
  7. G‘oziyev E.G‘. Umumiy psixologiya. – Toshkent, 2020.
  8. Nishonova Z.T., Alimuhamedov S.A. Rivojlanish psixologiyasi. – Toshkent: Innovatsiya-Ziyo, 2021.
  9. Haydarov F.I., Xalilova N.I. Shaxs psixologiyasi. – Toshkent, 2021.
  10. Davletshin M.G. Yosh davrlari va pedagogik psixologiya. – Toshkent, 2020.
  11. Vohidov M.V. Bolalar va o‘smirlar psixologiyasi. – Toshkent, 2019.
  12. Bandura A. Social Foundations of Thought and Action: A Social Cognitive Theory. Prentice Hall.
  13. Bowlby J. Attachment and Loss. Basic Books.
  14. Beck A. T. Cognitive Therapy and the Emotional Disorders. Penguin Books.