10-tom, 2-son, b. 430–432, Nashr: 2026-10-27

IBRAT SHE’RIYATIDAGI QADIMGI TURKIY SO‘ZLARNING LEKSIK-SEMANTIK TASNIFI

ЛЕКСИКО-СЕМАНТИЧЕСКАЯ КЛАССИФИКАЦИЯ ДРЕВНЕТЮРКСКИХ СЛОВ В ПОЭЗИИ ИБРАТА

LEXICO-SEMANTIC CLASSIFICATION OF OLD TURKIC WORDS IN IBRAT’S POETRY

  • Murodova Gulchiroy Muhiddinovna — BuxDU PhD Mustaqil tadqiqotchi · ORCID: 0009-0006-2223-6323

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.2fd3b408

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada Is’hoqxon Ibrat badiiy asarlarida qo‘llangan qadimgi turkiy so‘zlarning lingvistik va badiiy xususiyatlari tahlil qilinadi. Adib ijodida uchraydigan arxaik leksik birliklarning ma’no xususiyatlari, uslubiy vazifasi hamda asarlarining badiiy-estetik qimmatini oshirishdagi roli yoritiladi. Shuningdek, qadimgi turkiy leksikaning milliy til taraqqiyoti, tarixiy-madaniy merosni saqlash va o‘zbek adabiy tilining boyligini namoyon etishdagi ahamiyati ochib beriladi. Tadqiqot natijasida Is’hoqxon Ibrat asarlaridagi mavjud qadimgi turkiy qatlamga mansub so‘zlar muhim badiiy vosita sifatida xizmat qilishi aniqlandi.

Аннотация

В данной статье анализируются лингвистические и художественные особенности древнетюркских слов, используемых в произведениях Исхокхона Ибрата. Подчеркиваются семантические особенности, стилистическая функция архаичных лексических единиц, встречающихся в творчестве писателя, и их роль в повышении художественной и эстетической ценности его произведений. Также раскрывается важность древнетюркской лексики в развитии национального языка, сохранении историко-культурного наследия и проявлении богатства узбекского литературного языка. В результате исследования установлено, что слова, принадлежащие к древнетюркскому слою, в произведениях Исхокхона Ибрата служат важным художественным инструментом.

Abstract

This article analyzes the linguistic and artistic features of the ancient Turkic words used in the works of Is’hoqkhon Ibrat. The semantic features, stylistic function of archaic lexical units found in the writer’s work, and their role in increasing the artistic and aesthetic value of his works are highlighted. The importance of the ancient Turkic lexicon in the development of the national language, the preservation of the historical and cultural heritage, and the manifestation of the richness of the Uzbek literary language is also revealed. As a result of the research, it was found that the words belonging to the ancient Turkic layer in the works of Is’hoqkhon Ibrat serve as an important artistic tool.

Kalit so'zlar: Is’hoqxon Ibrat, qadimgi turkiy so‘zlar, arxaizmlar, leksika, badiiy til, tarixiy so‘zlar, turkiy tillar, adabiy meros, uslubiyat, o‘zbek tili, lingvistik tahlil, milliy qadriyatlar

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Ibrat I. Tanlangan asarlar. – Toshkent: Ma’naviyat, 2020.
  2. Sodiqov Q. Turkiy til tarixi. – Toshkent, 2009. – 369 b.
  3. Алиев А.¸ Содиқов Қ. Ўзбек адабий тили тарихидан. – Тошкент: Ўзбекистон, 1994.
  4. Бегматов Э. Ўзбек адабий тилининг лексик қатламлари. – Тошкент: Фан‚ 1985. – 200 б.
  5. Дадабоев Ҳ.‚ Хамидов З.‚ Холманова З. Ўзбек адабий тили тарихи. – Тошкент: Фан‚ 2007.
  6. Долимов У. Исҳоқхон Ибрат. – Тошкент: Шарқ, 1994. – 140 б.
  7. Йўлдошев М. Бадиий матн ва унинг лингвопоэтик таҳлили асослари. –Тошкент: Фан, 2006. – 76 б.
  8. Саидов Ё. Жадид бадиий асарлари лексикаси: Филол. фан. докт. ... дисс. –Тошкент: ЎзР ФА ТАИ, 2018.
  9. Туркистон вилоятининг газети. – 1908. – № 56.