10-tom, 1-son, b. 496–499, Nashr: 2026-10-14

HUQUQNI MUHOFAZA QILISH FAOLIYATIDA STRESSBARDOSHLIK VA XIZMAT SAMARADORLIGI

СТРЕССОУСТОЙЧИВОСТЬ И ЭФФЕКТИВНОСТЬ СЛУЖЕБНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ В ПРАВООХРАНИТЕЛЬНЫХ ОРГАНАХ

STRESS RESILIENCE AND JOB PERFORMANCE IN LAW ENFORCEMENT

• Ruxiyeva Xalida Aribjanovna — O‘zMU professori, Xalqaro psixologiya fanlari akademiyasining haqiqiy a’zosi (akademigi). · ORCID: 0009-0002-6288-1803

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlarining stressga bardoshliligi xizmat faoliyatining sifati va samaradorligini ta’minlashdagi muhim omil sifatida ko‘rib chiqiladi. Kasbiy stressning o‘ziga xos xususiyatlari, eustress va distress o‘rtasidagi farqlar, shuningdek, emotsional o‘zini o‘zi boshqarish, stressni yengish strategiyalari (koping-strategiyalar) hamda psixologik tayyorgarlikning qaror qabul qilish, muloqot jarayonlari va kasbiy kuyishning oldini olishga ta’siri yoritiladi. Nazariy qarashlar tahlili hamda xorijiy mamlakatlar va O‘zbekiston tajribasining qiyosiy o‘rganilishi asosida xodimlarni psixologik qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirishning amaliy yo‘nalishlari belgilab beriladi. Maqolada asosiy maqsad stressni butunlay bartaraf etish emas, balki uni o‘z vaqtida aniqlash, yuzaga kelish sabablarini anglash va samarali boshqarish mexanizmlarini shakllantirishdan iborat ekanligi alohida ta’kidlanadi.

Аннотация

В статье рассматривается значение стрессоустойчивости сотрудников правоохранительных органов для обеспечения качества и эффективности служебной деятельности. Раскрываются особенности профессионального стресса, различия между эустрессом и дистрессом, а также влияние эмоциональной саморегуляции, копинг-стратегий и психологической подготовки на принятие решений, коммуникацию и профилактику профессионального выгорания. На основе анализа теоретических положений и сопоставления зарубежного и узбекского опыта обозначены практические направления совершенствования психологического сопровождения сотрудников. Подчёркивается, что цель состоит не в полном устранении стресса, а в его своевременном распознавании и конструктивном управлении.

Abstract

The article examines the importance of stress resilience among law enforcement personnel for the quality and effectiveness of professional performance. It discusses the characteristics of occupational stress, the distinction between eustress and distress, and the role of emotional self-regulation, coping strategies, and psychological training in decision-making, communication, and the prevention of occupational burnout. Drawing on the theoretical discussion and the comparison of international and Uzbek practices, the article outlines practical directions for improving psychological support for law enforcement officers. It argues that the objective is not to eliminate stress completely, but to recognize it in a timely manner and manage it constructively.

Kalit so'zlar: stressga bardoshlilik, huquqni muhofaza qilish faoliyati, xizmat samaradorligi, kasbiy stress, eustress, distress, koping-strategiyalar, emotsional o‘zini o‘zi boshqarish, psixologik tayyorgarlik, kasbiy kuyish

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Ruxiyeva X.A. Metodologik tavsiyalar po psixologii oliy shkoly dlya slushateley fakulteta povysheniya kvalifikatsii prepodavateley vuzov: o‘quv-uslubiy qo‘llanma. 124 bet. T.: ToshDU, 1992-yil.
2. Ruxiyeva X.A. Talabalar o‘quv faoliyatini o‘z-o‘zini boshqarishning psixologik xususiyatlari. Psixologiya fanlari nomzodi dissertatsiyasi. Toshkent, 1993. 156 b.
3. Ruxiyeva X.A. Boshqaruv muloqoti psixologiyasi: uslubiy qo‘llanma. O‘zMU, 2012. 57 b.
4. Ruxiyeva X.A. Ijtimoiy-psixologik trening: o‘quv-uslubiy qo‘llanma. T.: TDIU, 2013. 108 b.
5. Ruxiyeva X.A. Voyaga yetmagan o‘smirlar xulq-atvorining o‘zgarishiga olib keluvchi psixologik omillar: o‘quv-uslubiy qo‘llanma. T.: O‘zMU, 2014. 127 b.
6. Ruxiyeva X.A. Voyaga yetmaganlar o‘rtasida huquqbuzarlik va suitsidal holatlarning psixoprofilaktikasi: o‘quv qo‘llanma. T.: Tafakkur Tomchilari, 2021. 360 b.
7. Ruxiyeva X.A., Otamuratov R. O‘smirlik davriga xos bo‘lgan suitsidal xulq-atvorning psixodiagnostikasi: o‘quv qo‘llanma. T.: Tafakkur Tomchilari, 2021. 368 b.
8. Ruxiyeva X.A., Po‘latov Y.S. Yuridik konfliktologiya. Toshkent, 2022. 345 b.
9. Huquqni muhofaza qilish faoliyatida stressga chidamlilik va xizmat samaradorligi bo‘yicha o‘quv materiali.
10. O‘zbekiston Respublikasi Huquqni muhofaza qilish akademiyasi rasmiy axborot resurslari. https://proacademy.uz
11. Shockey T. M., Charles L. E., Andrew M. E., Violanti J. M., Mobley A. E. Shiftwork May Lead to Health Problems among Police Officers: What Can Be Done? NIOSH Science Bulletin, 16 May 2022. https://www.cdc.gov/niosh/bulletin/2022/police-and-shiftwork.html
12. COPS Office. Peer Support for Officer Wellness. Community Policing Dispatch, February 2023. https://cops.usdoj.gov/html/dispatch/02-2023/OSW_peer_support.html
13. COPS Office. Increasing Efficiency, Effectiveness, and Morale with a Customizable Officer Health and Wellness Toolkit. Community Policing Dispatch, December 2023. https://cops.usdoj.gov/html/dispatch/12-2023/COMPASS_toolkit.html