9-tom, 1-son, b. 434–437, Nashr: 2026-09-21
HINDIY VA O‘ZBEK TILLARIDA OZIQ-OVQAT FRAZEOLOGIZMLARINING LINGVOMADANIY QIYOSI
ЛИНГВОКУЛЬТУРОЛОГИЧЕСКОЕ СОПОСТАВЛЕНИЕ ФРАЗЕОЛОГИЗМОВ С ЛЕКСИКОЙ ПИТАНИЯ В ХИНДИ И УЗБЕКСКОМ ЯЗЫКАХ
LINGUOCULTURAL COMPARISON OF FOOD-RELATED PHRASEOLOGICAL UNITS IN HINDI AND UZBEK
- Raxmatjonova Kamola Abdumutal qizi — Toshkent davlat sharqshunoslik universitet dotsenti, filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) · ORCID: https://orcid.org/0009-0007-7162-5824
Annotatsiya
Ushbu maqolada o‘zbek va hindiy tillaridagi oziq-ovqat komponentli frazeologik birliklar qiyosiy-lingvomadaniy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Oziq-ovqat har ikki xalq madaniyatida nafaqat tirikchilik vositasi, balki ijtimoiy munosabatlar, axloqiy qadriyatlar, iqtisodiy barqarorlik, hokimiyat va adolat tushunchalarining ramzi sifatida namoyon bo‘ladi. Tadqiqotda ‘uy o‘chog‘ini yoqmoq’, ‘xamirdan qil sug‘urgandek’, ‘tuzini yeb, tuzlig‘iga tupurmoq’, ‘nonini yarimta qilmoq’ kabi o‘zbek frazeologizmlari hindiy tilidagi muqobillari bilan semantik va pragmatik jihatdan qiyoslanadi. Tahlil shuni ko‘rsatadiki, ayrim oziq-ovqat obrazlari ikki madaniyatda umumiy konseptual asosga ega bo‘lsa-da, ularning siyosiy va ijtimoiy talqinida sezilarli farqlar mavjud.
Аннотация
В статье представлен сопоставительный лингвокультурологический анализ фразеологических единиц с компонентом пищи в узбекском и хинди языках. В обеих культурах пища выступает не только как средство поддержания жизнедеятельности, но и как символическое отражение социальных отношений, моральных ценностей, экономической стабильности, власти и справедливости. В исследовании проводится семантическое и прагматическое сопоставление узбекских фразеологических единиц, таких как «uy o‘chog‘ini yoqmoq» («поддерживать домашний очаг»), «xamirdan qil sug‘urgandek» («как волос из теста выдернуть»), «tuzini yeb, tuzlig‘iga tupurmoq» («кусать руку, которая кормит») и «nonini yarimta qilmoq» («лишать кого-либо средств к существованию»), с их эквивалентами в языке хинди. Результаты анализа показывают, что, несмотря на наличие общей концептуальной основы в пищевой образности обеих культур, между ними наблюдаются существенные различия в политической и социальной интерпретации соответствующих фразеологизмов.
Abstract
Abstract. This article provides a comparative linguacultural analysis of food-component phraseological units in the Uzbek and Hindi languages. In both cultures, food serves not merely as a means of sustenance, but as a symbolic representation of social relations, moral values, economic stability, power, and justice. The study semantically and pragmatically compares Uzbek phraseological units-such as ‘uy o‘chog‘ini yoqmoq’ (to keep the home fires burning), ‘xamirdan qil sug‘urgandek’ (like pulling a hair out of dough), ‘tuzini yeb, tuzlig‘iga tupurmoq’ (to bite the hand that feeds), and ‘nonini yarimta qilmoq’ (to reduce someone’s livelihood) - with their Hindi equivalents. The analysis indicates that while certain food imagery shares a common conceptual foundation across both cultures, significant differences emerge in their political and social interpretations.
Kalit so'zlar: lingvomadaniyat, frazeologiya, oziq-ovqat, siyosiy diskurs, o‘zbek tili, hindiy tili, madaniy identitet
Foydalanilgan adabiyotlar
- Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati. – Toshkent: O‘qituvchi, 1978. – 408 b.
- Маслова В. А. Лингвокультурология: Учеб. пособие для студ. высш. учеб. заведений. – Москва: Академия, 2001. – 208 с.
- भोलनाथ तिवारी. हिंदी मुहावरा कोश. – नई दिल्ली: किताब महल, 2008. – 648 p.
- Yusupov U. K. Contrasting Linguistics of the Uzbek and English languages (Qiyosiy tilshunoslik asoslari). – Toshkent: Akademnashr, 2013. – 288 b.
- Ashurova D. U., Galieva M. R. Cultural Linguistics (Lingvomadaniyatshunoslik). – Toshkent. 2019. – 208 b.