10-tom, 2-son, b. 420–425, Nashr: 2026-10-27
GLOBAL TRANSFORMATSIYA KONTEKSTIDA MIGRATSIYA JARAYONLARINI KOMPLEKS O‘RGANISH METODOLOGIYASI
МЕТОДОЛОГИЯ КОМПЛЕКСНОГО ИЗУЧЕНИЯ МИГРАЦИОННЫХ ПРОЦЕССОВ В КОНТЕКСТЕ ГЛОБАЛЬНОЙ ТРАНСФОРМАЦИИ
METHODOLOGY FOR THE COMPREHENSIVE STUDY OF MIGRATION PROCESSES IN THE CONTEXT OF GLOBAL TRANSFORMATION
- Saidov Baxtiyor Odilovich — O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vaziri, psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.e473e925
Annotatsiya
Mazkur maqolada global transformatsiya sharoitida migratsiya jarayonlarini kompleks o‘rganishning nazariy va metodologik asoslari tahlil qilinadi. Globallashuv, xalqaro mehnat taqsimoti, iqtisodiy nomutanosiblik, demografik o‘zgarishlar, ekologik muammolar va geosiyosiy jarayonlarning aholi harakatchanligiga ta’siri o‘zaro bog‘liqlikda ko‘rib chiqiladi. Migratsiyani faqat iqtisodiy manfaatlar yoki hududiy ko‘chish bilan izohlashning cheklangan jihatlari asoslanib, uni ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy, demografik va ekologik omillar birligida tadqiq etish zarurligi yoritiladi. Maqolada tizimli tahlil, qiyosiy-tarixiy yondashuv, institutsional tahlil, statistik tahlil va sifat tadqiqotlarini uyg‘unlashtirish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, migratsiya oqimlarini o‘rganishda miqdoriy ma’lumotlar bilan bir qatorda migrantlarning individual tajribasi, ijtimoiy tarmoqlari va institutsional muhitini hisobga olish muhimligi ta’kidlanadi. Tadqiqot natijasida migratsiya jarayonlarini kompleks baholash uchun ko‘p darajali va fanlararo metodologik yondashuvning konseptual asoslari taklif etiladi.
Аннотация
В статье рассматриваются теоретические и методологические основы комплексного изучения миграционных процессов в условиях глобальной трансформации. Взаимосвязь глобализации, международного разделения труда, экономического неравенства, демографических изменений, экологических проблем и геополитических процессов анализируется с точки зрения их влияния на мобильность населения. Обосновывается ограниченность подходов, объясняющих миграцию исключительно экономическими мотивами или территориальным перемещением населения. Подчёркивается необходимость исследования миграции как многомерного процесса, формируемого совокупностью социальных, экономических, политических, демографических и экологических факторов. Рассматриваются возможности сочетания системного анализа, сравнительно-исторического подхода, институционального анализа, статистических методов и качественных исследований. Особое внимание уделяется необходимости учитывать не только количественные показатели миграции, но и индивидуальный опыт мигрантов, социальные сети и институциональные условия. По итогам исследования предлагаются концептуальные основы междисциплинарного и многоуровневого методологического подхода к комплексной оценке миграционных процессов.
Abstract
This article examines the theoretical and methodological foundations for the comprehensive study of migration processes in the context of global transformation. It explores the interrelationships between globalization, the international division of labour, economic inequalities, demographic change, environmental challenges, and geopolitical developments in shaping human mobility. The limitations of approaches that explain migration solely in terms of economic incentives or territorial movement are discussed. Migration is conceptualized as a multidimensional process shaped by interconnected social, economic, political, demographic, and environmental factors. The article considers the potential for integrating systems analysis, comparative-historical approaches, institutional analysis, statistical methods, and qualitative research. Particular attention is given to the importance of combining quantitative migration data with evidence concerning migrants’ individual experiences, social networks, and institutional environments. The study proposes a conceptual framework for a multidisciplinary and multilevel methodology aimed at a more comprehensive assessment of migration processes.
Kalit so'zlar: global transformatsiya, migratsiya, globallashuv, fanlararo yondashuv, metodologiya, xalqaro mehnat migratsiyasi, demografik o‘zgarishlar, migratsiya siyosati, ijtimoiy moslashuv
Foydalanilgan adabiyotlar
- United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. International Migration 2020 Highlights. New York: United Nations, 2020. URL: https://desapublications.un.org/publications/international-migration-2020-highlights
- International Organization for Migration (IOM). World Migration Report 2024. Geneva: International Organization for Migration, 2024. URL: https://publications.iom.int/books/world-migration-report-2024
- Ravenstein, E. G. The Laws of Migration. Journal of the Statistical Society of London. 1885. Vol. 48, No. 2. P. 167–235.
- Massey, D. S., Arango, J., Hugo, G., Kouaouci, A., Pellegrino, A., Taylor, J. E. Theories of International Migration: A Review and Appraisal. Population and Development Review. 1993. Vol. 19, No. 3. P. 431–466.
- de Haas, H., Castles, S., Miller, M. J. The Age of Migration: International Population Movements in the Modern World. 6th ed. New York: Guilford Press, 2020.
- United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. International Migration and Sustainable Development. New York: United Nations, 2024. UN DESA/POP/2023/TR/NO. 7. URL: https://desapublications.un.org/publications/international-migration-and-sustainable-development