10-tom, 2-son, b. 265–268, Nashr: 2026-10-25
GIPPOLOGIK TERMINLARNING TARJIMASIDA LINGVOMADANIY LAKUNALAR VA ULARNING XUSUSIYATLARI
ЛИНГВОКУЛЬТУРНЫЕ ЛАКУНЫ В ПЕРЕВОДЕ ИППОЛОГИЧЕСКИХ ТЕРМИНОВ И ИХ ОСОБЕННОСТИ
LINGUOCULTURAL GAPS IN THE TRANSLATION OF HIPPOLOGICAL TERMS AND THEIR CHARACTERISTICS
- Abdinazarov Uktam — Termez iqtisodiyot va servis universiteti, filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), v b dotsent · ORCID: https://orcid.org/0000-0001-8592-2853
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.ff139e57
Annotatsiya
Mazkur maqolada ingliz tilidagi gippologik terminlarni o‘zbek tiliga tarjima qilish jarayonida yuzaga keladigan lingvomadaniy lakunalar va ularning o‘ziga xos xususiyatlari tadqiq etiladi. Gippologik terminologiya ot zotlari, otchilik, naslchilik, ot sporti, otlarni parvarishlash, ot anatomiyasi, rang-tus xususiyatlari hamda ot bilan bog‘liq an’anaviy va kasbiy faoliyatga oid ko‘plab terminologik birliklarni qamrab oladi. Ingliz va o‘zbek xalqlarining otchilik an’analari, tarixiy tajribasi va milliy-madaniy qadriyatlaridagi farqlar ayrim gippologik birliklarning boshqa tilda to‘liq ekvivalentga ega bo‘lmasligiga olib keladi. Natijada tarjimada lingvomadaniy lakunalar yuzaga keladi. Tadqiqotda qiyosiy-tipologik, lingvokulturologik, komponent, kontekstual va tarjima-transformatsion tahlil metodlaridan foydalanildi. Tadqiqot natijalari lingvomadaniy lakunalarni absolyut, nisbiy, leksik, semantik va kontekstual guruhlarga ajratish mumkinligini ko‘rsatadi. Ularni tarjima qilishda tavsifiy tarjima, funksional analog, konkretlashtirish, umumlashtirish, izohlash, kalkalash va transliteratsiya kabi strategiyalardan foydalanish samarali hisoblanadi.
Аннотация
В статье рассматриваются лингвокультурологические лакуны и их специфические характеристики, возникающие при переводе английских иппологических терминов на узбекский язык. Иппологическая терминология охватывает широкий спектр понятий, относящихся к породам лошадей, коневодству, ведению племенной работы, конному спорту, уходу за лошадьми, анатомии лошади, характеристикам масти, а также к традиционным или профессиональным видам деятельности, связанным с лошадьми. Различия в традициях коневодства, историческом опыте и национально-культурных ценностях английского и узбекского народов приводят к тому, что для некоторых иппологических терминов в другом языке отсутствуют полные эквиваленты. В результате при переводе возникают лингвокультурологические лакуны. В исследовании применяются методы сравнительно-типологического, лингвокультурологического, компонентного, контекстуального и переводческо-трансформационного анализа. Результаты показывают, что лингвокультурологические лакуны можно классифицировать на абсолютные, относительные, лексические, семантические и контекстуальные группы. К эффективным стратегиям их перевода относятся описательный перевод, использование функциональных аналогов, конкретизация, генерализация, экспликация, калькирование и транслитерация.
Abstract
This article examines the linguacultural lacunae and their specific characteristics that arise during the translation of English hippo logical terms into Uzbek. Hippo logical terminology encompasses a wide range of terms related to horse breeds, horse breeding, pedigree management, equestrian sports, horse care, equine anatomy, coat color characteristics, and traditional or professional activities involving horses. Differences in the horse-breeding traditions, historical experiences, and national-cultural values of the English and Uzbek peoples result in certain hippological terms lacking full equivalents in the other language. Consequently, linguocultural lacunae emerge in translation. The study employs comparative-typological, linguocultural, componential, contextual, and translational-transformational analysis methods. The findings indicate that linguocultural lacunae can be categorized into absolute, relative, lexical, semantic, and contextual groups. Effective strategies for translating them include descriptive translation, functional analogues, concretization, generalization, explication, calquing, and transliteration.
Kalit so'zlar: gippologiya, gippologik termin, lingvomadaniy lakuna, tarjima, terminologiya, milliy-madaniy komponent, ekvivalentlik, tarjima strategiyasi, ingliz tili, o‘zbek tili
Foydalanilgan adabiyotlar
- Baker, M. (2018). In Other Words: A Coursebook on Translation. 3rd ed. Routledge.
- Venuti, L. (2017). The Translator’s Invisibility: A History of Translation. 3rd ed. Routledge.
- Maslova, V. A. (2001). Lingvokulturologiya. Moskva: Akademiya.
- Musayev, Q. (2005). Tarjima nazariyasi asoslari. Toshkent: Fan.
- Komilov, N. (1997). Tarjima san’ati. Toshkent: Fan.
- Hojiyev, A. (2002). Tilshunoslik terminlarining izohli lug‘ati. Toshkent: O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi.
- Crystal, D. (2008). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. 6th ed. Blackwell.
- Hatim, B., & Munday, J. (2004). Translation: An Advanced Resource Book. Routledge.
- Pym, A. (2014). Exploring Translation Theories. 2nd ed. Routledge.
- Sternin, I. A. (2001). Kommunikativnoe povedenie v strukture natsionalnoy kultury. Voronezh.