10-tom, 1-son, b. 194–197, Nashr: 2026-10-08

GIPPOLOGIK TERMINLARNING TARJIMASIDA GRAMMATIK LAKUNALAR VA ULARNI BARTARAF ETISH USULLARI

ГРАММАТИЧЕСКИЕ ЛАКУНЫ В ПЕРЕВОДЕ ГИППОЛОГИЧЕСКИХ ТЕРМИНОВ И СПОСОБЫ ИХ УСТРАНЕНИЯ

GRAMMATICAL LACUNAE IN THE TRANSLATION OF HIPPOLOGICAL TERMS AND METHODS FOR ELIMINATING THEM

  • Abdinazarov O'ktam — Termiz iqtisodiyot va servis universiteti o’qituvchisi, Filologiya fanlari buyicha falsafa doktori, (PhD)

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada ingliz tilidagi gippologik terminlarning o‘zbek tiliga tarjimasida yuzaga keladigan grammatik lakunalar va ularni bartaraf etish usullari lingvistik hamda tarjimashunoslik nuqtayi nazaridan tadqiq etiladi. Gippologik terminologiya otchilik, ot zotlari, otning anatomik tuzilishi, fiziologik holati, naslchilik, sport otchiligi, parvarish va veterinariya kabi ko‘plab maxsus tushunchalarni qamrab oladi. Ushbu terminlarni ingliz tilidan o‘zbek tiliga tarjima qilish jarayonida ikki tilning grammatik qurilishi, so‘z turkumlari, terminologik birikmalarning strukturasi, artikl kategoriyasi, son, aniqlik-noaniqlik va atributiv munosabatlarning turlicha ifodalanishi natijasida grammatik lakunalar yuzaga kelishi mumkin. Tadqiqotda qiyosiy-tipologik, kontekstual, transformatsion va komponent tahlil usullaridan foydalanildi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, grammatik lakunalarni bartaraf etishda morfologik almashtirish, sintaktik transformatsiya, grammatik qo‘shish, tushirib qoldirish, konkretlashtirish va tavsifiy tarjima kabi usullar samarali hisoblanadi. Tadqiqot natijalari ingliz-o‘zbek gippologik terminologiyasining tarjima ekvivalentlarini shakllantirish va maxsus terminlarning izchil tarjimasini ta’minlash uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega.

Аннотация

В данной статье исследуются грамматические лакуны, возникающие при переводе гиппологических терминов с английского языка на узбекский, а также способы их устранения с лингвистической и переводоведческой точек зрения. Гиппологическая терминология охватывает широкий спектр специальных понятий, связанных с коневодством, породами лошадей, анатомическим строением лошади, физиологическим состоянием, племенным разведением, конным спортом, уходом за лошадьми и ветеринарией. В процессе перевода данных терминов с английского языка на узбекский грамматические лакуны могут возникать вследствие различий в грамматическом строе двух языков, частях речи, структуре терминологических сочетаний, категории артикля, категории числа, категории определённости и неопределённости, а также способах выражения атрибутивных отношений. В исследовании применялись сравнительно-типологический, контекстуальный, трансформационный и компонентный методы анализа. Результаты исследования показывают, что для устранения грамматических лакун эффективными являются такие способы, как морфологическая замена, синтаксическая трансформация, грамматическое добавление, опущение, конкретизация и описательный перевод. Полученные результаты имеют теоретическое и практическое значение для формирования переводческих эквивалентов в англо-узбекской гиппологической терминологии и обеспечения последовательного перевода специальных терминов.

Abstract

This article examines the grammatical lacunae that arise in the translation of hippo logical terms from English into Uzbek and the methods used to overcome them from linguistic and translation studies perspectives. Hippological terminology encompasses a wide range of specialized concepts related to horse breeding, horse breeds, equine anatomy, physiological conditions, breeding, equestrian sports, horse care, and veterinary medicine. In the process of translating these terms from English into Uzbek, grammatical lacunae may arise due to differences in the grammatical structures of the two languages, parts of speech, the structure of terminological combinations, the article system, number, definiteness and indefiniteness, and the expression of attributive relations. The study employs comparative-typological, contextual, transformational, and componential analysis methods. The findings demonstrate that morphological substitution, syntactic transformation, grammatical addition, omission, specification, and descriptive translation are effective methods for overcoming grammatical lacunae. The results of the study are of theoretical and practical significance for establishing translation equivalents in English-Uzbek hippo logical terminology and ensuring the consistent translation of specialized terms.

Kalit so'zlar: gippologiya, gippologik termin, tarjima, grammatik lakuna, lingvistik lakuna, terminologiya, tarjima transformatsiyasi, ingliz tili, o‘zbek tili, tavsifiy tarjima, ekvivalentlik

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Baker, M. (2018). In Other Words: A Coursebook on Translation. 3rd ed. Routledge.
  2. Musayev, Q. (2005). Tarjima nazariyasi asoslari. Toshkent: Fan.
  3. Hojiyev, A. (2002). Tilshunoslik terminlarining izohli lug‘ati. Toshkent: O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi.
  4. Sirojiddinov, Sh., & Odilov, O. (2011). Badiiy tarjima asoslari. Toshkent.
  5. Abdullayev, A. (2020). O‘zbek tilining terminologik tizimi va uning rivojlanish xususiyatlari. Toshkent.
  6. G‘aniyeva, D. (2021). Terminologik birliklarning tarjima jarayonidagi lingvistik xususiyatlari. O‘zbek tili va adabiyoti.
  7. Karimov, S. (2022). Ingliz va o‘zbek tillarining qiyosiy-tipologik xususiyatlari. Filologiya masalalari.
  8. Rasulov, R. (2021). O‘zbek tilida terminologik birliklarning shakllanishi va taraqqiyoti. Til va adabiyot ta’limi.
  9. Crystal, D. (2008). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. 6th ed. Blackwell.
  10. Hatim, B., & Munday, J. (2004). Translation: An Advanced Resource Book. Routledge.