9-tom, 2-son, b. 461–463, Nashr: 2026-09-26
FOLKLORDAGI GENDER STEREOTIPLARINING AKS ETISHI
ОТРАЖЕНИЕ ГЕНДЕРНЫХ СТЕРЕОТИПОВ В ФОЛЬКЛОРЕ
REFLECTION OF GENDER STEREOTYPES IN FOLKLORE
- Eshboyeva Feruza Xolmuratovna — Angren universiteti “Til va uni o‘qitish metodikasi” kafedrasi mudiri, f.f.n., v.b.dotsent
Annotatsiya
Ushbu maqolada o‘zbek xalq fol'klorida gender stereotiplarining ifodasini o‘rganish, milliy adabiyotning jandarlashtiruvchi va ayollarni jamiyatda o‘zining o‘rnini tomon qanday yo‘n altirilgani ko‘rsatilgan. Fol'klorning ayniyat, afsonalar, ertak va boshqa janrlarda jandarlarning va ayollarning stereotip tasavvuflari tahlil qilingan. O‘zbek xalq madaniyatining bashoratlarida gender munosabatlari, oila qaydlari va jamiyatdagi roli o‘rganilgan. Shuningdek, folklor asarlarida ayollarga xos deb qaraladigan itoatkorlik, mehribonlik, sabr-toqat va oilaparvarlik kabi sifatlar hamda erkaklarga nisbat beriladigan jasurlik, qat’iyatlilik, kuch va yetakchilik kabi stereotipik tasavvurlar tahlil etilgan. Maqolada gender stereotiplarining xalqning tarixiy, ijtimoiy va madaniy qarashlari bilan bog‘liqligi hamda ularning yosh avlodning gender tasavvurlari va ijtimoiylashuviga ta’siri masalalariga alohida e’tibor qaratilgan.
Аннотация
В данной статье исследуется выражение гендерных стереотипов в узбекском фольклоре, показывается, как национальная литература гендерно окрашена и направлена на место женщины в обществе. Анализируются стереотипные представления о гендере и женщинах в фольклоре, легендах, сказках и других жанрах. В пророчествах узбекской народной культуры изучаются гендерные отношения, семейные записи и их роль в обществе. Также проанализированы стереотипные представления, согласно которым послушание, доброта, терпение и забота о семье рассматриваются как качества, присущие женщинам, а смелость, решительность, сила и лидерство — как качества, приписываемые мужчинам. В статье особое внимание уделено связи гендерных стереотипов с историческими, социальными и культурными представлениями народа, а также их влиянию на гендерные представления и социализацию подрастающего поколения.
Abstract
This article studies the expression of gender stereotypes in Uzbek folk folklore, shows how national literature is gendered and directed towards women's place in society. Stereotyped representations of gender and women in folklore, legends, fairy tales and other genres are analyzed. Gender relations, family records and their role in society are studied in the prophecies of Uzbek folk culture. The article also analyzes stereotypical perceptions according to which obedience, kindness, patience, and devotion to the family are regarded as qualities characteristic of women, while courage, determination, strength, and leadership are attributed to men. Particular attention is paid to the connection between gender stereotypes and the historical, social, and cultural views of the people, as well as to their influence on the gender perceptions and socialization of the younger generation.
Kalit so'zlar: gender, fol'klor, stereotip, o‘zbek madaniyati, ertak, afsonalar
Foydalanilgan adabiyotlar
- Abdulloyeva, F.X. O‘zbek madaniyatida gender munosabatlari. Angren nashriyoti. Angren. 2018.
- Karataev, M.M. O‘zbek fuqaroli oilasi XIX–XX asrlar. Yangi Asr Avlodi. Toshkent. 2018.
- Kamolov, R.T. Folklor va bola pedagogikasi. Pedagogika nashriyoti. Toshkent. 2019.
- Mardonova, G.U. Ayol obrazi o‘zbek xalq ertaklarida. Samarkand Davlat Universiteti nashriyoti. Samarqand. 2017.
- Rasulov, A.R. O‘zbek jamiyatining ijtimoiy taraqqiyoti: gender aspekti. Muharrir nashriyoti. Toshkent. 2016.
- Sadiqov, H.H. Xalq madaniyati va milliy adabiyot: tarixiy asoslar. Bukhoro Davlat Universiteti. Buxoro. 2016.
- Demosfen, J., Vehn, L. Folklor va shaxs identifikasiyasi: taqqoslama tadqiqot. International Journal of Folklore Studies. 45(3). 234–251. 2015.
- Jo‘rayev, M., Eshonqulov, J. Folklorshunoslikka kirish. – Toshkent: Fan, 2017.
- Safarov, O. O‘zbek xalq og‘zaki ijodi. – Toshkent: Musiqa, 2010.
- Imomov, K., Mirzayev, T., Sarimsoqov, B., Safarov, O. O‘zbek xalq og‘zaki poetik ijodi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1990.
- Mirzayev, T., Turdimov, Sh., Jo‘rayev, M. O‘zbek folklori. – Toshkent: Tafakkur bo‘stoni, 2012.