11-tom, 1-son, b. 392–394, Nashr: 2026-11-14

FIZIKANI O‘QITISHDA EKOLOGIK TARBIYA VA ENERGIYA TEJASH MADANIYATINI SHAKLLANTIRISH

  • Jo‘rayeva Lola Ismatulloyevna — Osiyo xalqaro universiteti, Aniq fanlar va raqamli texnologiyalar kafedrasi dotsenti

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.9a66607f

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada oliy ta’limda umumiy fizika kursini o‘qitish jarayonida talabalarda ekologik ong va energiya tejash madaniyatini shakllantirishning metodik asoslari tadqiq etilgan. Barqaror rivojlanish uchun ta’lim konsepsiyasi va ekologik xulq-atvor nazariyalari asosida energiya tejash madaniyatining kognitiv, qadriyat-motivatsion va faoliyat komponentlari ajratilgan. Fizika kursi bo‘limlarining ekologik va energetik mazmuni tizimlashtirilgan, ekologik mazmunli masalalar va «energetik audit» mini-loyihasidan foydalanish metodikasi hamda shakllanganlik darajasini baholash mezonlari taklif etilgan.

Аннотация

В статье исследуются методические основы формирования экологического сознания и культуры энергосбережения у студентов в процессе преподавания курса общей физики в высшем образовании. На основе концепции образования в интересах устойчивого развития и теорий экологического поведения выделены когнитивный, ценностно-мотивационный и деятельностный компоненты культуры энергосбережения. Систематизировано экологическое и энергетическое содержание разделов курса физики, предложены методика использования задач с экологическим содержанием и мини-проекта «энергетический аудит», а также критерии оценки уровня сформированности.

Abstract

The article investigates the methodological foundations for developing students’ environmental awareness and energy-saving culture in teaching the general physics course in higher education. Drawing on the concept of education for sustainable development and theories of pro-environmental behavior, the cognitive, value-motivational and activity components of energy-saving culture are identified. The environmental and energy-related content of the sections of the physics course is systematized; a methodology for using problems with environmental content and an “energy audit” mini-project is proposed, together with criteria for assessing the level of development.

Kalit so'zlar: fizika o‘qitish metodikasi, ekologik tarbiya, energiya tejash madaniyati, barqaror rivojlanish uchun ta’lim, energiya samaradorligi, ekologik mazmunli masala, mini-loyiha

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi «O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida»gi PF–5847-son Farmoni. URL: https://lex.uz/uz/acts/-4545884
  2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 27-maydagi «O‘zbekiston Respublikasida ekologik ta’limni rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida»gi 434-son qarori.
  3. O‘zbekiston Respublikasining 1997-yil 25-apreldagi «Energiyadan oqilona foydalanish to‘g‘risida»gi 412-I-son Qonuni.
  4. UNESCO. Education for Sustainable Development Goals: Learning Objectives. Paris: UNESCO, 2017. 62 p.
  5. UNESCO. Education for Sustainable Development: A Roadmap (ESD for 2030). Paris: UNESCO, 2020. 66 p.
  6. Hungerford H. R., Volk T. L. Changing learner behavior through environmental education // The Journal of Environmental Education. 1990. Vol. 21, No. 3. P. 8–21. DOI: 10.1080/00958964.1990.10753743
  7. Kollmuss A., Agyeman J. Mind the gap: Why do people act environmentally and what are the barriers to pro-environmental behavior? // Environmental Education Research. 2002. Vol. 8, No. 3. P. 239–260. DOI: 10.1080/13504620220145401
  8. MacKay D. J. C. Sustainable Energy - Without the Hot Air. Cambridge: UIT Cambridge, 2009. 384 p.
  9. Wiek A., Withycombe L., Redman C. L. Key competencies in sustainability: A reference framework for academic program development // Sustainability Science. 2011. Vol. 6, No. 2. P. 203–218. DOI: 10.1007/s11625-011-0132-6
  10. Abrahamse W., Steg L., Vlek C., Rothengatter T. A review of intervention studies aimed at household energy conservation // Journal of Environmental Psychology. 2005. Vol. 25, No. 3. P. 273–291. DOI: 10.1016/j.jenvp.2005.08.002
  11. International Energy Agency. Energy Efficiency 2023. Paris: IEA, 2023.
  12. Дерябо С. Д., Ясвин В. А. Экологическая педагогика и психология. Ростов-на-Дону: Феникс, 1996. 480 с.