11-tom, 1-son, b. 392–394, Nashr: 2026-11-14
FIZIKANI O‘QITISHDA EKOLOGIK TARBIYA VA ENERGIYA TEJASH MADANIYATINI SHAKLLANTIRISH
- Jo‘rayeva Lola Ismatulloyevna — Osiyo xalqaro universiteti, Aniq fanlar va raqamli texnologiyalar kafedrasi dotsenti
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.9a66607f
Annotatsiya
Maqolada oliy ta’limda umumiy fizika kursini o‘qitish jarayonida talabalarda ekologik ong va energiya tejash madaniyatini shakllantirishning metodik asoslari tadqiq etilgan. Barqaror rivojlanish uchun ta’lim konsepsiyasi va ekologik xulq-atvor nazariyalari asosida energiya tejash madaniyatining kognitiv, qadriyat-motivatsion va faoliyat komponentlari ajratilgan. Fizika kursi bo‘limlarining ekologik va energetik mazmuni tizimlashtirilgan, ekologik mazmunli masalalar va «energetik audit» mini-loyihasidan foydalanish metodikasi hamda shakllanganlik darajasini baholash mezonlari taklif etilgan.
Аннотация
В статье исследуются методические основы формирования экологического сознания и культуры энергосбережения у студентов в процессе преподавания курса общей физики в высшем образовании. На основе концепции образования в интересах устойчивого развития и теорий экологического поведения выделены когнитивный, ценностно-мотивационный и деятельностный компоненты культуры энергосбережения. Систематизировано экологическое и энергетическое содержание разделов курса физики, предложены методика использования задач с экологическим содержанием и мини-проекта «энергетический аудит», а также критерии оценки уровня сформированности.
Abstract
The article investigates the methodological foundations for developing students’ environmental awareness and energy-saving culture in teaching the general physics course in higher education. Drawing on the concept of education for sustainable development and theories of pro-environmental behavior, the cognitive, value-motivational and activity components of energy-saving culture are identified. The environmental and energy-related content of the sections of the physics course is systematized; a methodology for using problems with environmental content and an “energy audit” mini-project is proposed, together with criteria for assessing the level of development.
Kalit so'zlar: fizika o‘qitish metodikasi, ekologik tarbiya, energiya tejash madaniyati, barqaror rivojlanish uchun ta’lim, energiya samaradorligi, ekologik mazmunli masala, mini-loyiha
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi «O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida»gi PF–5847-son Farmoni. URL: https://lex.uz/uz/acts/-4545884
- O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 27-maydagi «O‘zbekiston Respublikasida ekologik ta’limni rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida»gi 434-son qarori.
- O‘zbekiston Respublikasining 1997-yil 25-apreldagi «Energiyadan oqilona foydalanish to‘g‘risida»gi 412-I-son Qonuni.
- UNESCO. Education for Sustainable Development Goals: Learning Objectives. Paris: UNESCO, 2017. 62 p.
- UNESCO. Education for Sustainable Development: A Roadmap (ESD for 2030). Paris: UNESCO, 2020. 66 p.
- Hungerford H. R., Volk T. L. Changing learner behavior through environmental education // The Journal of Environmental Education. 1990. Vol. 21, No. 3. P. 8–21. DOI: 10.1080/00958964.1990.10753743
- Kollmuss A., Agyeman J. Mind the gap: Why do people act environmentally and what are the barriers to pro-environmental behavior? // Environmental Education Research. 2002. Vol. 8, No. 3. P. 239–260. DOI: 10.1080/13504620220145401
- MacKay D. J. C. Sustainable Energy - Without the Hot Air. Cambridge: UIT Cambridge, 2009. 384 p.
- Wiek A., Withycombe L., Redman C. L. Key competencies in sustainability: A reference framework for academic program development // Sustainability Science. 2011. Vol. 6, No. 2. P. 203–218. DOI: 10.1007/s11625-011-0132-6
- Abrahamse W., Steg L., Vlek C., Rothengatter T. A review of intervention studies aimed at household energy conservation // Journal of Environmental Psychology. 2005. Vol. 25, No. 3. P. 273–291. DOI: 10.1016/j.jenvp.2005.08.002
- International Energy Agency. Energy Efficiency 2023. Paris: IEA, 2023.
- Дерябо С. Д., Ясвин В. А. Экологическая педагогика и психология. Ростов-на-Дону: Феникс, 1996. 480 с.