9-tom, 1-son, b. 149–153, Nashr: 2026-09-13
FIZIKA DARSLARIDA SUN'IY INTELLEKTDAN FOYDALANISHNING DIDAKTIK IMKONIYATLARI
ДИДАКТИЧЕСКИЕ ВОЗМОЖНОСТИ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА НА УРОКАХ ФИЗИКИ
DIDACTIC POSSIBILITIES OF USING ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN PHYSICS LESSONS
- Boboqulova Muxtaram Xamroyevna — Osiyo xalqaro universiteti o`qituvchisi
Annotatsiya
Ushbu maqolada umumta'lim maktablarida fizika fanini o'qitishda sun'iy intellekt texnologiyalaridan foydalanishning didaktik imkoniyatlari, pedagogik asoslari va metodik yo'nalishlari yoritilgan. Zamonaviy ta'lim jarayonida o'quvchining tushunchalarni chuqur va ongli ravishda o'zlashtirishi, mustaqil tadqiqot ko'nikmalarini rivojlantirishi hamda fizik jarayonlarni model va simulyatsiyalar orqali kuzatish imkoniyatiga ega bo'lishi ta'lim sifatining muhim ko'rsatkichlaridan biri sifatida qaralmoqda. Shu nuqtayi nazardan, fizika darslariga sun'iy intellekt vositalarini maqsadli joriy etish o'quvchilarning bilish faoliyatini faollashtirish bilan birga, o'qituvchining metodik faoliyatini ham takomillashtirishga xizmat qiladi. Maqolada virtual laboratoriya va simulyatsiyalar, moslashuvchan (adaptiv) ta'lim tizimlari, intellektual repetitor-dasturlar, masala generatsiya qiluvchi tizimlar, bilimni avtomatik baholash vositalari va ma'lumotlarni tahlil qilish dasturlaridan foydalanish masalalari tahlil qilinadi. Sun'iy intellektdan foydalanishning samaradorligi o'quvchining darsdagi faolligi, tushunchalarni tushuntira olishi, muammoni mustaqil hal qilishi va amaliy-tajriba faoliyatidagi ishtiroki bilan bog'liqligi asoslab beriladi. Shuningdek, fizika ta'limi sifatini oshirishga yo'naltirilgan metodik yondashuvning asosiy bosqichlari va pedagogik shart-sharoitlari belgilab beriladi.
Аннотация
В статье рассматриваются дидактические возможности, педагогические основы и методические направления использования технологий искусственного интеллекта при обучении физике в общеобразовательных школах. В современном образовательном процессе глубокое и осознанное усвоение понятий учащимися, развитие навыков самостоятельного исследования, а также возможность наблюдения физических процессов посредством моделей и симуляций рассматриваются как важные показатели качества образования. В связи с этим целенаправленное внедрение инструментов искусственного интеллекта на уроках физики способствует активизации познавательной деятельности учащихся и совершенствованию методической работы учителя. В статье анализируются вопросы использования виртуальных лабораторий и симуляций, адаптивных обучающих систем, интеллектуальных программ-репетиторов, систем автоматической генерации задач, средств автоматического оценивания и программ анализа данных. Обосновывается взаимосвязь эффективности искусственного интеллекта с активностью учащегося на уроке, способностью объяснять понятия, самостоятельным решением проблем и участием в практико-экспериментальной деятельности.
Abstract
This article examines the didactic opportunities, pedagogical foundations and methodological directions of using artificial intelligence technologies in teaching physics at general education schools. In the modern educational process, a student's deep and conscious mastery of concepts, development of independent research skills, and the ability to observe physical processes through models and simulations are regarded as important indicators of educational quality. From this perspective, the purposeful implementation of artificial intelligence tools in physics lessons contributes to activating students' cognitive activity and improving the teacher's methodological work. The article analyzes the use of virtual laboratories and simulations, adaptive learning systems, intelligent tutoring programs, automatic problem-generation systems, automated assessment tools and data analysis programs. The effectiveness of artificial intelligence is shown to be connected with students' activity in class, their ability to explain concepts, independent problem-solving and participation in practical-experimental activities. The article also identifies the main stages and pedagogical conditions of a methodological approach aimed at improving the quality of physics education.
Kalit so'zlar: fizika ta'limi, sun'iy intellekt, didaktik imkoniyatlar, virtual laboratoriya, adaptiv ta'lim, intellektual repetitor, simulyatsiya, STEM ta'lim, ta'lim sifati, pedagogik shart-sharoit
Foydalanilgan adabiyotlar
- O'zbekiston Respublikasi Prezidentining "Raqamli texnologiyalarni ta'lim sohasiga joriy etish va sun'iy intellektdan foydalanish samaradorligini oshirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi qarori.
- O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi. Umumta'lim maktablarida fizika fanini o'qitish davlat ta'lim standarti va o'quv dasturi. --- Toshkent.
- Тixonov I.I. Ta'limda sun'iy intellekt texnologiyalari: nazariya va amaliyot. --- Toshkent: Fan va texnologiya, 2022.
- Xodjayev B.X. Umumiy pedagogika nazariyasi va amaliyoti. --- Toshkent: Sano-standart, 2017.
- Omonov H.T., Xo'jayev N.X., Madyarova S.A., Eshchonov E.U. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. --- Toshkent: Iqtisod-moliya, 2009.
- Luckin R., Holmes W., Griffiths M., Forcier L.B. Intelligence Unleashed: An Argument for AI in Education. --- London: Pearson, 2016.
- Holmes W., Bialik M., Fadel C. Artificial Intelligence in Education: Promises and Implications for Teaching and Learning. --- Boston: Center for Curriculum Redesign, 2019.
- Tolipova J.O. Pedagogik texnologiyalar. --- Toshkent.