9-tom, 1-son, b. 403–407, Nashr: 2026-09-19
FAVQULODDA VAZIYATLARDA QO‘RIQLASH TIZIMI XODIMLARINING SAMARALI QAROR QABUL QILISHINING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK MEXANIZMLARI
СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ ЭФФЕКТИВНОГО ПРИНЯТИЯ РЕШЕНИЙ СОТРУДНИКАМИ ОХРАННЫХ СТРУКТУР В ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЯХ
SOCIO-PSYCHOLOGICAL MECHANISMS OF EFFECTIVE DECISION-MAKING BY SECURITY SERVICE PERSONNEL IN EMERGENCY SITUATIONS
- Rashidov Dilmurod Mamirovich — O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Farg‘ona mintaqaviy o‘quv markazi “Kasbiy tayyorgarlik” turkumi boshlig‘i, podpolkovnik · ORCID: 0000-0002-1234-5678
Annotatsiya
Maqolada favqulodda vaziyatlarda faoliyat yurituvchi qo‘riqlash tizimi xodimlarining samarali qaror qabul qilishini ta’minlovchi ijtimoiy-psixologik mexanizmlar tahlil qilingan. Muallif qaror qabul qilish jarayonining kognitiv, emotsional-irodaviy, motivatsion va ijtimoiy-guruhiy tarkibiy qismlarini xorijiy va mahalliy tadqiqotlar asosida umumlashtiradi. Tahlil qilingan ilmiy manbalarning mavzuiy yo‘nalishlari bo‘yicha miqdoriy taqsimoti (kontent-tahlil) hamda favqulodda vaziyatda qaror qabul qilish bosqichlarining nazariy modeli jadval shaklida taqdim etilgan. Tadqiqot natijalari qo‘riqlash tizimi xodimlarining psixologik tayyorgarligini oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish uchun ilmiy-nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Аннотация
В статье анализируются социально-психологические механизмы, обеспечивающие эффективность принятия решений сотрудниками охранных структур, действующими в чрезвычайных ситуациях. Автор обобщает когнитивные, эмоционально-волевые, мотивационные и социально-групповые компоненты процесса принятия решений на основе зарубежных и отечественных исследований. Представлено количественное распределение проанализированных научных источников по тематическим направлениям (контент-анализ), а также теоретическая модель этапов принятия решений в чрезвычайной ситуации в табличной форме. Результаты исследования служат научно-теоретической основой для разработки практических рекомендаций по повышению психологической готовности сотрудников охранных структур.
Abstract
The article analyzes the socio-psychological mechanisms that ensure effective decision-making by security service personnel operating in emergency situations. The author synthesizes the cognitive, emotional-volitional, motivational and socio-group components of the decision-making process based on foreign and domestic research. A quantitative distribution of the analyzed scientific sources by thematic focus (content analysis) and a theoretical stage model of decision-making in emergency conditions are presented in tables. The findings provide a scientific-theoretical basis for developing practical recommendations aimed at improving the psychological preparedness of security personnel.
Kalit so'zlar: qaror qabul qilish, ijtimoiy-psixologik mexanizmlar, favqulodda vaziyat, qo‘riqlash tizimi xodimlari, xavfga tayyorlik, kognitiv baholash, emotsional-irodaviy barqarorlik, o‘z-o‘zini tartibga solish, etnopsixologik omil
Foydalanilgan adabiyotlar
- Mirziyoyev Sh.M. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Oliy Majlisga Murojaatnomasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2017.
- G‘oziyev E.G‘. Umumiy psixologiya. – Toshkent: O‘qituvchi / Universitet nashriyoti. 2002.
- Xolov A.X. Boshqaruv qarorlarini qabul qilishning zamonaviy usullari va rahbar mas’uliyati: Monografiya. – Toshkent: Tafakkur-qanoti. 2021.
- O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi. Psixologiya: Ma’ruzalar to‘plami. – Toshkent: IIV Akademiyasi, 2005. – 136 b.
- Kahneman D. Thinking, Fast and Slow. – New York: Farrar, Straus and Giroux, 2011.
- Klein G. Sources of Power: How People Make Decisions. – Cambridge, MA: The MIT Press, 1998.
- Janis I.L., Mann L. Decision Making: A Psychological Analysis of Conflict, Choice, and Commitment. – New York: Free Press, 1977.
- Селезнева Ю.В., Тарасова А.Ю. Готовность к риску как личностное свойство саморегуляции: кросскультурный подход // Инновационная наука: Психология, Педагогика, Дефектология. – 2024. – Т. 7, № 5. – С. 54–64. https://doi.org/10.23947/2658-7165-2024-7-5-54-64
- Корнилова Т.В. Психология риска и принятия решений. – М.: Аспект Пресс, 2003.
- Корнилова Т.В. Перспективы динамической парадигмы в психологии выбора // Психологические исследования. – 2014. – Т. 7, № 36. https://doi.org/10.54359/ps.v7i36.611
- Леонтьев Д.А. Саморегуляция, ресурсы и личностный потенциал // Сибирский психологический журнал. – 2016. – № 62. – С. 18–37. https://doi.org/10.17223/17267080/62/3
- Моросанова В.И. Осознанная саморегуляция как метаресурс достижения целей и разрешения проблем жизнедеятельности // Вестник Московского университета. Серия 14. Психология. – 2021. – № 1. – С. 3–37. https://doi.org/10.11621/vsp.2021.01.01
- Umarov N.A. Favqulodda vaziyatlarda bolalar va o‘smirlarning psixologik holatlari: zamonaviy yondashuvlar va psixologik yordam mexanizmlari // Science and Education. – 2026.