11-tom, 1-son, b. 203–208, Nashr: 2026-11-08

ERTAK PRETSEDENT NOMLARINING O‘ZBEK VA INGLIZ TILLARIDAGI KOGNITIV-METAFORIK KO‘CHISHLARI

КОГНИТИВНО-МЕТАФОРИЧЕСКИЕ ТРАНСФОРМАЦИИ ПРЕЦЕДЕНТНЫХ ИМЁН СКАЗОЧНЫХ ПЕРСОНАЖЕЙ В УЗБЕКСКОМ И АНГЛИЙСКОМ ЯЗЫКАХ

COGNITIVE-METAPHORICAL TRANSFORMATIONS OF FAIRY-TALE PRECEDENT NAMES IN UZBEK AND ENGLISH LANGUAGES

  • Nishonova Buvixon Sayfiddin qizi — O'zbekiston Koreya Xalqaro Universiteti KIUF o’qituvchisi · ORCID: 0009-0006-1669-6999

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.0eeb02ef

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada o‘zbek va ingliz ertak diskursidagi pretsedent nomlarning kognitiv-metaforik ko‘chishi qiyosiy tahlil qilinadi. Zumradxon, Qimmat, Kachal, Tohir, Cinderella, Jack, Robin Hood va Goldilocks kabi nomlarning real shaxs, xulq-atvor, tashqi ko‘rinish va ijtimoiy vaziyatni baholashdagi roli ochib beriladi.

Аннотация

В статье сопоставительно рассматриваются когнитивно-метафорические переносы прецедентных имен в узбекском и английском сказочном дискурсе. Анализируются модели, возникающие при употреблении имен Zumradxon, Qimmat, Kachal, Tohir, Cinderella, Jack, Robin Hood и Goldilocks для оценки поведения, внешности и социального статуса.

Abstract

The article offers a comparative cognitive-linguistic analysis of metaphorical transfers of precedent names in Uzbek and English fairy-tale discourse. It explains how names such as Zumradxon, Qimmat, Kachal, Tohir, Cinderella, Jack, Robin Hood and Goldilocks become evaluative models for behavior, appearance and social situations.

Kalit so'zlar: pretsedent nom, kognitiv etalon, metaforik xaritalash, konseptual integratsiya, ertak diskursi, lingvomadaniyat

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Karaulov, Yu. N. Russkiy yazyk i yazykovaya lichnost. - Moskva: Nauka, 1987.
  2. Krasnykh, V. V. Etnopsikholingvistika i lingvokulturologiya. - Moskva: Gnozis, 2002.
  3. Gudkov, D. B. Teoriya i praktika mezhkulturnoy kommunikatsii. - Moskva: Gnozis, 2003.
  4. Zakharenko, I. V., Krasnykh, V. V., Gudkov, D. B., Bagaeva, D. V. Pretsedentnoe imya i pretsedentnoe vyskazyvanie kak simvoly pretsedentnykh fenomenov // Yazyk, soznanie, kommunikatsiya. - 1997. - № 1. - S. 82-103.
  5. Lakoff, G., Johnson, M. Metaphors We Live By. - Chicago: University of Chicago Press, 1980.
  6. Lakoff, G. The Contemporary Theory of Metaphor // Metaphor and Thought / Ed. A. Ortony. - 2nd ed. - Cambridge: Cambridge University Press, 1993. - P. 202-251.
  7. Fauconnier, G., Turner, M. The Way We Think: Conceptual Blending and the Mind’s Hidden Complexities. - New York: Basic Books, 2002.
  8. Kövecses, Z. Metaphor: A Practical Introduction. - 2nd ed. - Oxford: Oxford University Press, 2010.
  9. Propp, V. Ya. Morphology of the Folktale. - 2nd ed. - Austin: University of Texas Press, 1968.
  10. Uther, H.-J. The Types of International Folktales: A Classification and Bibliography. - Helsinki: Suomalainen Tiedeakatemia, 2004.
  11. O‘zbek xalq ertaklari. - Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2007.
  12. Zumrad va Qimmat. O‘zbek xalq ertagi // O‘zbek xalq ertaklari. - Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2007.
  13. Madayev, O. O‘zbek xalq og‘zaki ijodi. - Toshkent: Mumtoz so‘z, 2010.
  14. Tohir va Zuhra. O‘zbek xalq dostoni. - Toshkent: Fan, 1974.
  15. Jacobs, J. English Fairy Tales. - London: David Nutt, 1890.
  16. Perrault, Ch. Histoires ou contes du temps passé. - Paris, 1697.
  17. Knight, S. Robin Hood: A Mythic Biography. - Ithaca: Cornell University Press, 2003.