10-tom, 1-son, b. 429–433, Nashr: 2026-10-12

ERKAK VA AYOLLARDA SALOMATLIKKA MUNOSABATNING INDIVIDUAL-DINAMIK XUSUSIYATLAR BILAN BOG‘LIQLIGI

ВЗАИМОСВЯЗЬ ОТНОШЕНИЯ К ЗДОРОВЬЮ У МУЖЧИН И ЖЕНЩИН С ИНДИВИДУАЛЬНО-ДИНАМИЧЕСКИМИ ОСОБЕННОСТЯМИ

THE RELATIONSHIP BETWEEN ATTITUDES TOWARD HEALTH AND INDIVIDUAL-DYNAMIC CHARACTERISTICS IN MEN AND WOMEN

  • Isakova Muazam Tulkinovna — Farg‘ona davlat universiteti psixologiya kafedrasi professori, psixologiya fanlari doktori

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada erkak va ayollarda salomatlikka munosabatning kognitiv, emosional, xulqiy va motivasion-qadriyatli komponentlari bilan psixomotor, intellektual va kommunikativ sohalardagi individual-dinamik xususiyatlar o‘rtasidagi bog‘liqlik tahlil qilinadi. 232 nafar respondent (109 erkak, 123 ayol) ishtirokidagi tadqiqotda korrelyasion va faktorli tahlil qo‘llanildi. Erkaklarda salomatlikka munosabatning to‘rtala komponenti bitta yaxlit faktorni tashkil etishi, ayollarda esa u «Anglash va amal qilish» hamda «Salomatlik qadriyat sifatida» degan ikkita mustaqil faktorga ajralishi aniqlandi. Erkaklarda sog‘lom xulq-atvor psixomotor plastiklik va tezlik bilan, ayollarda esa intellektual ergiklik bilan bog‘liq. Natijalar salomatlikni mustahkamlashga qaratilgan psixoprofilaktik dasturlarda gender-differensial yondashuvni asoslaydi.

Аннотация

В стате анализируется связь когнитивного, эмосионалного, поведенческого и сенностно-мотивасионного компонентов отношения к здоровю с формално-динамическими свойствами индивидуалности в психомоторной, интеллектуалной и коммуникативной сферах у мужчин и женщин. В исследовании 232 респондентов (109 мужчин, 123 женщины) применены коррелясионный и факторный анализ. Установлено, что у мужчин все четыре компонента отношения к здоровю образуют единый фактор, тогда как у женщин оно распадается на два самостоятелных фактора: «осознание и действие» и «здорове как сенност». Здоровесберегающее поведение у мужчин связано с психомоторной пластичностю и темпом, у женщин - с интеллектуалной эргичностю. Резултаты обосновывают гендерно-дифференсированный подход в психопрофилактических программах укрепления здоровя.

Abstract

The article analyses how the cognitive, emotional, behavioural and value-motivational components of attitude towards health relate to formal-dynamic (temperament) properties in the psychomotor, intellectual and communicative spheres in men and women. Correlation and factor analyses were applied to data from 232 respondents (109 men, 123 women). In men, all four components of health attitude formed a single factor, whereas in women it split into two independent factors: "awareness and action" and "health as a value". Health behaviour was associated with psychomotor plasticity and tempo in men and with intellectual ergicity in women. The findings support a gender-differentiated approach to health-promotion programmes.

Kalit so'zlar: salomatlikka munosabat, individual-dinamik xususiyatlar, temperament, gender farqlari, faktorli tahlil, sog‘lom xulq-atvor

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Ananyev V.A. Osnovы psixologii zdorovya. Kn. 1. Konseptualnыye osnovы psixologii zdorovya. - SPb.: Rech, 2006. - 384 s.
  2. Vasilyeva O.S., Filatov F.R. Psixologiya zdorovya cheloveka: etalonы, predstavleniya, ustanovki. - M.: Akademiya, 2001. - 352 s.
  3. Berezovskaya R.A. Metodika «Otnosheniye k zdorovyu» // Psixologicheskaya diagnostika otnosheniya k bolezni: posobiye dlya vrachey. - SPb., 2005.
  4. Myasiщyev V.N. Psixologiya otnosheniy / Pod red. A.A. Bodaleva. - M.: Institut prakticheskoy psixologii; Voronej: MODEK, 1995. - 356 s.
  5. Nikiforov G.S. Psixologiya zdorovya. - SPb.: Piter, 2006. - 607 s.
  6. Ogden J. Health Psychology: A Textbook. 6th ed. - London: Open University Press / McGraw-Hill, 2019.
  7. Rusalov V.M. Oprosnik formalno-dinamicheskix svoystv individualnosti (OFDSI): metodicheskoye posobiye. - M.: IP RAN, 1997.
  8. Courtenay W.H. Constructions of masculinity and their influence on men's well-being: a theory of gender and health // Social Science & Medicine. - 2000. - Vol. 50, № 10. - P. 1385–1401.
  9. Rusalov V.M., Trofimova I.N. Structure of Temperament and Its Measurement. - Toronto: Psychological Services Press, 2007.