10-tom, 1-son, b. 77–82, Nashr: 2026-10-01

DUAL TA’LIM TAMOYILLARI ASOSIDA BO‘LAJAK MUHANDISLARNI SUV RESURSLARINI MONITORING QILISHGA TAYYORLASH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH

СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕТОДИКИ ПОДГОТОВКИ БУДУЩИХ ИНЖЕНЕРОВ К МОНИТОРИНГУ ВОДНЫХ РЕСУРСОВ НА ОСНОВЕ ПРИНЦИПОВ ДУАЛЬНОГО ОБУЧЕНИЯ

IMPROVING THE METHODOLOGY OF PREPARING FUTURE ENGINEERS FOR WATER RESOURCES MONITORING BASED ON THE PRINCIPLES OF DUAL EDUCATION

  • Safarova Nilufar Vohidovna — Qarshi davlat texnika universiteti Melioratsiya va yer kadastri kafedrasi óqituvchisi · ORCID: 0009-0006-4220-9314

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Ushbu maqolada dual ta’lim tamoyillari asosida bo‘lajak muhandislarni suv resurslarini monitoring qilishga tayyorlash metodikasini takomillashtirishning ilmiy-pedagogik asoslari tadqiq etilgan. Tadqiqotning maqsadi bo‘lajak muhandislarda suv resurslarining holatini kuzatish, baholash, monitoring natijalarini tahlil qilish hamda zamonaviy axborot-kommunikatsiya va raqamli texnologiyalardan foydalangan holda tegishli muhandislik qarorlarini qabul qilish kompetensiyalarini shakllantirishga yo‘naltirilgan metodikani ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot jarayonida ilmiy-pedagogik adabiyotlarni tahlil qilish, taqqoslash, kuzatish, so‘rovnoma, suhbat, pedagogik tajriba-sinov hamda natijalarni tahlil qilish usullaridan foydalanildi. Dual ta’limning nazariy mashg‘ulotlarni ishlab chiqarish amaliyoti bilan integratsiyalash imkoniyatlari asosida suv resurslarini monitoring qilishga tayyorlashning tashkiliy-pedagogik shartlari aniqlandi. Shuningdek, ta’lim jarayoniga amaliy topshiriqlar, real ishlab chiqarish vaziyatlari, monitoring ma’lumotlarini tahlil qilish, raqamli monitoring vositalaridan foydalanish va muammoli vaziyatlarni hal etishga yo‘naltirilgan metodik yondashuvlarni joriy etish taklif etildi. Tadqiqot natijalari dual ta’lim asosida bo‘lajak muhandislarning kasbiy-amaliy kompetensiyalarini rivojlantirish, suv resurslaridan oqilona foydalanish va ularning holatini samarali monitoring qilishga tayyorlash imkoniyatlarini kengaytirishini ko‘rsatadi.

Аннотация

В статье исследованы научно-педагогические основы совершенствования методики подготовки будущих инженеров к мониторингу водных ресурсов на основе принципов дуального образования. Цель исследования заключается в разработке методики, направленной на формирование у будущих инженеров компетенций по наблюдению и оценке состояния водных ресурсов, анализу результатов мониторинга, а также принятию соответствующих инженерных решений с использованием современных информационно-коммуникационных и цифровых технологий. В процессе исследования использовались методы анализа и сопоставления научно-педагогической литературы, наблюдения, анкетирования, беседы, педагогического эксперимента и анализа полученных результатов. На основе интеграции теоретического обучения с практической подготовкой в производственных условиях в рамках дуального образования определены организационно-педагогические условия подготовки будущих инженеров к мониторингу водных ресурсов. Кроме того, предложены методические подходы, предусматривающие внедрение в образовательный процесс практических заданий, реальных производственных ситуаций, анализа данных мониторинга, использования цифровых средств мониторинга и решения проблемных ситуаций. Результаты исследования показывают, что дуальное образование расширяет возможности развития профессионально-практических компетенций будущих инженеров, а также их подготовки к рациональному использованию водных ресурсов и эффективному мониторингу их состояния.

Abstract

This article investigates the scientific and pedagogical foundations for improving the methodology of preparing future engineers for water resources monitoring based on the principles of dual education. The aim of the study is to develop a methodology aimed at fostering future engineers’ competencies in observing and assessing the condition of water resources, analyzing monitoring results, and making appropriate engineering decisions using modern information and communication technologies and digital tools. The study employed methods including the analysis and comparison of scientific and pedagogical literature, observation, questionnaires, interviews, pedagogical experimentation, and analysis of the obtained results. Based on the integration of theoretical instruction with practical training in production settings within the framework of dual education, the organizational and pedagogical conditions for preparing future engineers for water resources monitoring were identified. In addition, methodological approaches were proposed that incorporate practical assignments, real-world production situations, analysis of monitoring data, the use of digital monitoring tools, and problem-solving activities into the educational process. The findings demonstrate that dual education can enhance opportunities for developing future engineers’ professional and practical competencies and for preparing them to use water resources rationally and effectively monitor their condition.

Kalit so'zlar: dual ta’lim, bo‘lajak muhandislar, suv resurslari, suv resurslarini monitoring qilish, kasbiy kompetensiya, muhandislik ta’limi, metodika, amaliy tayyorgarlik, raqamli texnologiyalar, monitoring tizimi

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Qodirov F., Turayeva S. Geografik axborot tizimlari (GIS) asosida yer va suv resurslarini monitoring qilish // Innovative Research in the Modern World. – 2025. – Vol. 4, № 10. – B. 85–91. – DOI: https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.zdit.77839.
  2. Sit M., Demiray B. Z., Xiang Z., Ewing G. J., Sermet Y., Demir I. A comprehensive review of deep learning applications in hydrology and water resources // Water Science & Technology. – 2020. – Vol. 82, № 12. – P. 2635–2670. – DOI: https://doi.org/10.2166/wst.2020.369.
  3. Xalilov D. B., Mirsharipova S. Toshkent viloyati Chimqo‘rg‘on suv omborini masofadan zondlash orqali monitoring qilish // Modern Education and Development. – 2025. – Vol. 25, № 4. – B. 143–157. – DOI: https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.mead.85876.
  4. Alshami A., Ali E., Elsayed M., Eltoukhy A. E. E., Zayed T. IoT innovations in sustainable water and wastewater management and water quality monitoring: a comprehensive review of advancements, implications, and future directions // Journal of Cleaner Production. – 2023. – DOI: https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2023.138826.
  5. Egamberganova F. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari yetishtirishda suv resurslarini integrallashgan mavjud axborot boshqaruv tizimlarini solishtirish va eng afzalini tanlab olish // Ilm-fan va innovatsiya. – 2025.
  6. Abduzoirov J. Q. Suv resurslaridan foydalanishda innovatsion texnologiyalarni qo‘llash yo‘nalishlari // Journal of Universal Science Research. – 2025. – Vol. 3, № 6. – B. 36–41.
  7. Bandara R. M. P. N. S., Jayasignhe A. B., Retscher G. The integration of IoT sensors and location-based services for water quality monitoring: a systematic literature review // Sensors. – 2025. – Vol. 25, № 6. – Art. 1918. – DOI: https://doi.org/10.3390/s25061918.
  8. Fayzullayeva L., Nortoshov A. Suv resurslarini to‘g‘ri boshqarish va atrof-muhit muhofazasi // Interpretation and Researches. – 2025. – Vol. 1, № 11. – B. 91.
  9. Kumar A. va boshq. Critical review on water quality analysis using IoT and machine learning models // Journal of Industrial Information Integration. – 2024. – DOI: https://doi.org/10.1016/j.jjimei.2023.100210.
  10. Maxmudova D. E., Zuxriddinov F. N. Hududiy oqova suv tozalash inshootlarining monitoringi orqali ekologik xavflarni aniqlash va oldini olish // Ilm-fan va innovatsiya. – 2025.
  11. Ngwenya B., Paepae T., Bokoro P. N. Monitoring ambient water quality using machine learning and IoT: a review and recommendations for advancing SDG indicator 6.3.2 // Journal of Water Process Engineering. – 2025. – Vol. 73. – Art. 107664. – DOI: https://doi.org/10.1016/j.jwpe.2025.107664.
  12. Xalilov D. B., Mirzabaev X. I. Buxoro viloyati To‘dako‘l suv omborini masofadan zondlash orqali monitoring qilish // Modern Education and Development. – 2025. – Vol. 25, № 5. – B. 76–90.
  13. Advancements in Monitoring Water Quality Based on Various Sensing Methods: A Systematic Review // Sensors. – 2022. – Vol. 22. – DOI: https://doi.org/10.3390/s22228675.
  14. IoT-Based Water Monitoring Systems: A Systematic Review // Water. – 2022. – Vol. 14, № 22. – Art. 3621. – DOI: https://doi.org/10.3390/w14223621.15. Low-Cost Water Quality Sensors for IoT: A Systematic Review // Sensors. – 2023. – Vol. 23. – Available at: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10181703/.
  15. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. Qishloq va suv xo‘jaligi muhandislarini tayyorlash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida: PQ-122-son qaror, 2026-yil 2-aprel.
  16. Mosquera J., Bowers V., Saavedra L. Digital technologies in water treatment and their implications for education and professional training // International Journal of Environmental Science and Technology. – 2026.
  17. Hwang W., Aguinalde P., Crippen K. J., Shin J., Carroll B. F. Systematic review of work-integrated learning in undergraduate engineering education // Journal of Engineering Education. – 2026. – Vol. 115, № 1. – Art. e70050. – DOI: https://doi.org/10.1002/jee.70050.Eslatma: Siz yuborgan ro‘yxatda Alshami et al. (2023) va Sit et al. (2020) ikki martadan takrorlangan edi. GOST ro‘yxatida ularni bir martadan qoldirdim. Shuningdek, ayrim manbalarda nashriyot, sahifa yoki jild/son ma’lumotlari berilmaganligi sababli mavjud bo‘lmagan bibliografik ma’lumotlarni o‘zimdan qo‘shmadim.