7-tom, 2-son, b. 302–306, Nashr: 2026-08-11

DUAL TA’LIM SHAKLIDA TALABALAR O‘Z-O‘ZINI BOSHQARISH MEXANIZMLARINING EMPIRIK TAHLILI

ЭМПИРИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ МЕХАНИЗМОВ САМОРЕГУЛЯЦИИ СТУДЕНТОВ В ФОРМЕ ДУАЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ

EMPIRICAL ANALYSIS OF STUDENTS' SELF-MANAGEMENT MECHANISMS IN THE FORM OF DUAL EDUCATION

  • Muydinov Tursunboy Fazliddin o‘g‘li — Andijon davlat universiteti, Psixologiya va pedagogika kafedrasi katta o‘qituvchisi, psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) · ORCID: Orcid ID: 0009-0003-8239-8242

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada dual ta’lim shaklida tahsil olayotgan talabalarning o‘z-o‘zini boshqarish (self-regulation) mexanizmlari va ularning kasbiy faoliyatdagi o‘rni empirik jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotning asosiy maqsadi o‘quv jarayoni va ishlab chiqarish amaliyoti integratsiyalashgan sharoitda yoshlarning irodaviy nazorati, vaqtni taqsimlashi, kognitiv filtrlash qobiliyati va emotsional barqarorlik ko‘rsatkichlarini psixodiagnostik baholashdan iborat. Tadqiqotda oliy va kasb-hunar ta'limi tizimida dual shaklda o‘qiyotgan talabalar ishtirok etdi. Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, amaliyot va nazariyaning bevosita uzviyligi talabalarda mas'uliyatni his qilish, ekstremal vaziyatlarda ongli qaror qabul qilish va xulq-atvorni mustaqil ravishda boshqarish qobiliyatlarini jadallashtiradi. Maqolada empirik ma'lumotlarga tayangan holda, dual ta'lim muhitida talabalarning kognitiv va irodaviy regulyatsiyasini takomillashtirish hamda ularning ijtimoiy-kasbiy moslashuvidagi psixologik to'siqlarni bartaraf etish masalalari ilmiy asoslab berilgan.

Аннотация

В данной статье эмпирически проанализированы механизмы саморегуляции студентов, обучающихся в форме дуального образования, и их роль в профессиональной деятельности. Основная цель исследования заключается в психодиагностической оценке показателей волевого контроля, тайм-менеджмента, способностей к когнитивной фильтрации и эмоциональной устойчивости молодежи в условиях интеграции учебного процесса и производственной практики. В исследовании приняли участие студенты, обучающиеся по дуальной форме в системе высшего и профессионального образования. Полученные результаты показывают, что непосредственная непрерывность практики и теории ускоряет развитие у студентов чувства ответственности, осознанного принятия решений в экстремальных ситуациях и способности к самостоятельному управлению своим поведением. В статье на основе эмпирических данных научно обоснованы вопросы совершенствования когнитивной и волевой регуляции студентов в дуальной образовательной среде, а также устранения психологических барьеров в их социально-профессиональной адаптации.

Abstract

This article empirically analyzes the self-management (self-regulation) mechanisms of students studying in the form of dual education and their role in professional activities. The main purpose of the study is the psychodiagnostic assessment of indicators of volitional control, time management, cognitive filtering abilities, and emotional stability of youth in the conditions of integration of the educational process and industrial practice. Students studying in a dual form in the higher and vocational education system participated in the study. The obtained results show that the direct continuity of practice and theory accelerates the development of a sense of responsibility, conscious decision-making in extreme situations, and the ability to independently manage behavior in students. Based on empirical data, the article scientifically substantiates the issues of improving the cognitive and volitional regulation of students in a dual educational environment, as well as eliminating psychological barriers in their socio-professional adaptation.

Kalit so'zlar: dual ta’lim, o‘z-o‘zini boshqarish mexanizmlari, irodaviy nazorat, kasbiy moslashuv, emotsional barqarorlik, kognitiv regulyatsiya, psixodiagnostika, empirik tahlil

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi O‘RQ-637-son Qonuni. 2020-yil 23-sentabr. Available at: https://lex.uz
  2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-5847-son Farmoni. “O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”. 2019-yil 8-oktabr.
  3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 163-son Qarori. “Professional ta’lim tizimida dual ta’limni tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”. 2021-yil 29-mart.
  4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-46-son Qarori. “Oliy ta’lim muassasalarida psixologik xizmatni takomillashtirish to‘g‘risida”. 2022-yil.
  5. Bandura A. Social Foundations of Thought and Action: A Social Cognitive Theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, 1986. 617 p.
  6. Heckhausen H. Motivation and Action. Cambridge University Press, 1991. 505 p.
  7. Zimmerman B.J. Self-Regulated Learning and Academic Achievement: Theoretical Perspectives. Routledge, 2001. 360 p.
  8. Konopkin O.A. Psixologicheskie mexanizmi regulyatsii deyatelnosti [Psychological mechanisms of activity regulation]. Moscow: Lenand, 2011. 320 p. In Russ.
  9. Abulxanova-Slavskaya K.A. Strategiya jizni [Strategy of life]. Moscow: Mysl, 1991. 299 p. In Russ.
  10. Morosanova V.I. Individualniy stil samoregulyatsii: fenomen, struktura i funktsii v proizvolnoy aktivnosti cheloveka [Individual style of self-regulation: phenomenon, structure and functions in voluntary human activity]. Moscow: Nauka, 2001. 192 p. In Russ.
  11. G‘oziyev E.G‘. Umumiy psixologiya. Toshkent: Yangi asr avlodi, 2002. 512 b.
  12. Nishanova Z.T. Mustaqil ijodiy fikrlashni rivojlantirishning psixologik asoslari. Toshkent: Fan, 2003. 245 b.
  13. Olimov L.Ya. Sud va tergov faoliyatida psixolog kompetentligini takomillashtirish: psixologiya fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi avtoreferati. Buxoro, 2025.
  14. Muxtorov O. Dual ta'lim sharoitida talaba shaxsi psixologiyasi va o'z-o'zini boshqarish mexanizmlari. Ilmiy monografiya. Buxoro: Durdona, 2026. 180 b.