10-tom, 1-son, b. 364–368, Nashr: 2026-10-12
DEMOKRATIK QADRIYATLARNI RIVOJLANTIRISH VA GLOBAL FUQAROLIK KOMPETENSIYALARINI SHAKLLANTIRISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ РАЗВИТИЯ ДЕМОКРАТИЧЕСКИХ ЦЕННОСТЕЙ И ФОРМИРОВАНИЯ КОМПЕТЕНЦИЙ ГЛОБАЛЬНОГО ГРАЖДАНСТВА
PEDAGOGICAL FOUNDATIONS FOR DEVELOPING DEMOCRATIC VALUES AND FORMING GLOBAL CITIZENSHIP COMPETENCIES
- Raxmatullayev Alimjon Riskulovich — Angren universiteti dotsenti
Annotatsiya
Mazkur maqolada demokratik qadriyatlarning ta’lim jarayonidagi o‘rni hamda ular asosida global fuqarolik kompetensiyalarini shakllantirishning pedagogik asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqotda demokratik ta’limning nazariy ildizlari, ta’limni demokratlashtirish tamoyillari, erkin fikrlash, tenglik, o‘zaro hurmat va fuqarolik mas’uliyatini rivojlantirish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. J.J. Russo, I. Berlin, M. Fuko, M. Nussbaum va A. Nill qarashlari qiyosiy tahlil qilinib, Summerhill maktabi tajribasi demokratik ta’limning amaliy modeli sifatida umumlashtiriladi. Tadqiqot natijasida demokratik tamoyillar bilan global fuqarolik kompetensiyalari o‘rtasidagi bog‘liqlik aniqlandi hamda ta’lim muhitining demokratikligini ta’minlovchi pedagogik mexanizmlar asoslab berildi. Tahlil demokratik muhitda tashkil etilgan ta’lim o‘quvchilarning mustaqil qaror qabul qilishi, o‘z fikrini asoslay olishi, boshqalarning qarashlariga hurmat bilan munosabatda bo‘lishi va jamiyat hayotida faol ishtirok etishiga zamin yaratishini ko‘rsatadi.
Аннотация
В статье рассматриваются роль демократических ценностей в образовании и педагогические основы формирования на их базе компетенций глобального гражданства. Исследование охватывает теоретические корни демократического образования, принципы демократизации образовательного процесса, а также возможности развития свободы мысли, равенства, взаимного уважения и гражданской ответственности. Проводится сравнительный анализ взглядов Ж.-Ж. Руссо, И. Берлина, М. Фуко, М. Нуссбаум и А. Нилла, а школа «Саммерхилл» обобщается как практическая модель демократического образования. В результате выявлена связь между демократическими принципами и компетенциями глобального гражданства, обоснованы педагогические механизмы обеспечения демократичности образовательной среды. Анализ показывает, что демократическая образовательная среда способствует самостоятельному принятию решений учащимися, развитию критического и открытого мышления, уважению к различным точкам зрения и активному участию в общественной жизни.
Abstract
This article examines the role of democratic values in education and the pedagogical foundations for developing global citizenship competencies on their basis. The study considers the theoretical roots of democratic education, the principles of educational democratization, and the development of freedom of thought, equality, mutual respect, and civic responsibility. The views of J.-J. Rousseau, I. Berlin, M. Foucault, M. Nussbaum and A. Neill are compared, and the Summerhill school is generalized as a practical model of democratic education. The analysis reveals the link between democratic principles and global citizenship competencies and substantiates pedagogical mechanisms that make the learning environment genuinely democratic. The findings indicate that a democratic educational environment supports learners’ independent decision-making, critical and open thinking, respect for diverse views, and active participation in social life.
Kalit so'zlar: demokratik ta’lim, demokratik qadriyatlar, global fuqarolik, fuqarolik kompetensiyasi, erkin fikrlash, tenglik, inson huquqlari, fuqarolik mas’uliyati, ta’limni demokratlashtirish, shaxsiy tanlov
Foydalanilgan adabiyotlar
- Berlin I. Two Concepts of Liberty // Four Essays on Liberty. Oxford: Oxford University Press, 1969.
- Council of Europe. Reference Framework of Competences for Democratic Culture. Vol. 1: Context, Concepts and Model. Strasbourg: Council of Europe Publishing, 2018.
- Nussbaum M. C. Not for Profit: Why Democracy Needs the Humanities. Princeton: Princeton University Press, 2010.
- Руссо Ж.-Ж. Эмиль, или О воспитании. Париж, 1762.
- Neill A. S. Summerhill: A Radical Approach to Child Rearing. New York: Hart Publishing, 1960.
- Foucault M. Discipline and Punish: The Birth of the Prison. New York: Pantheon Books, 1975.
- UNESCO. Global Citizenship Education: Topics and Learning Objectives. Paris: UNESCO, 2015.
- OECD. PISA 2018 Assessment and Analytical Framework. Paris: OECD Publishing, 2019. - DOI: https://doi.org/10.1787/b25efab8-en.
- O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni: 2020-yil 23-sentabrdagi O‘RQ-637-son.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni: 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son.