10-tom, 2-son, b. 385–389, Nashr: 2026-10-27

CROSS - LINGUISTIC PECULIARITIES OF SECONDARY INTERPRETATION IN ENGLISH AND UZBEK PHRASEOLOGICAL UNITS

INGLIZ VA O‘ZBEK FRAZEOLOGIK BIRLIKLARIDA IKKILAMCHI TALQINNING CHOG‘ISHTIRMA-LISONIY XUSUSIYATLARI

СОПОСТАВИТЕЛЬНО-ЛИНГВИСТИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ ВТОРИЧНОЙ ИНТЕРПРЕТАЦИИ В АНГЛИЙСКИХ И УЗБЕКСКИХ ФРАЗЕОЛОГИЧЕСКИХ ЕДИНИЦАХ

  • Karimboyeva Gulnoza Javlon qizi — Asia international university

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.18e8d02c

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

This study investigates the cross-linguistic peculiarities of secondary interpretation in English and Uzbek phraseological units from a comparative semantic and cognitive perspective. It focuses on the relationship between literal meaning, figurative conceptualization, and conventionalized idiomatic meaning. The study aims to identify the cognitive mechanisms through which phraseological meanings are interpreted in the two languages and to determine the extent to which these mechanisms demonstrate cross-linguistic similarities and differences. The research adopts a qualitative comparative approach, examining selected phraseological units through semantic analysis, conceptual mapping, and contrastive interpretation. Particular attention is given to metaphor, metonymy, embodied experience, and culturally shaped associations. The analysis distinguishes between cases in which English and Uzbek expressions share similar figurative imagery and those in which comparable meanings are conveyed through different images. By treating secondary interpretation as a meaning-construction process rather than merely a synonym for figurative meaning, the study seeks to contribute to the cognitive and contrastive analysis of phraseology.

Annotatsiya

Ushbu tadqiqot ingliz va o‘zbek tillaridagi frazeologik birliklarda ikkilamchi interpretatsiyaning tillararo xususiyatlarini qiyosiy-semantik va kognitiv nuqtayi nazardan o‘rganishga bag‘ishlangan. Unda lug‘aviy ma’no, obrazli konseptuallashtirish va tilda an’anaviy tarzda mustahkamlangan idiomatik ma’no o‘rtasidagi munosabatga alohida e’tibor qaratiladi. Tadqiqotning maqsadi ikki tildagi frazeologik birliklar ma’nosining talqin qilinishini ta’minlovchi kognitiv mexanizmlarni aniqlash hamda ushbu mexanizmlarning tillararo o‘xshash va farqli jihatlarini belgilashdan iborat. Tadqiqotda sifatga asoslangan qiyosiy yondashuv qo‘llanilib, tanlangan frazeologik birliklar semantik tahlil, konseptual xaritalash va qiyosiy talqin usullari orqali o‘rganiladi. Metafora, metonimiya, jismoniy tajriba hamda madaniyat ta’sirida shakllangan assotsiatsiyalarga alohida e’tibor qaratiladi. Tahlil jarayonida ingliz va o‘zbek tillaridagi obrazli asoslari o‘xshash bo‘lgan iboralar hamda o‘xshash ma’nolar turli obrazlar orqali ifodalangan birliklar farqlanadi. Ikkilamchi interpretatsiyani shunchaki ko‘chma ma’noning sinonimi sifatida emas, balki ma’no shakllanishi jarayoni sifatida talqin qilish orqali ushbu tadqiqot frazeologiyani kognitiv va qiyosiy jihatdan o‘rganishga hissa qo‘shishni maqsad qiladi.

Аннотация

В данном исследовании рассматриваются межъязыковые особенности вторичной интерпретации английских и узбекских фразеологических единиц с точки зрения сравнительно-семантического и когнитивного подходов. Основное внимание уделяется взаимосвязи между буквальным значением, образной концептуализацией и закреплённым в языковой практике идиоматическим значением. Цель исследования заключается в выявлении когнитивных механизмов, посредством которых интерпретируются значения фразеологических единиц в двух языках, а также в определении степени сходства и различия данных механизмов в межъязыковом аспекте. В работе применяется качественный сравнительно-сопоставительный подход, предполагающий анализ отобранных фразеологических единиц на основе семантического анализа, концептуального картирования и контрастивной интерпретации. Особое внимание уделяется метафоре, метонимии, телесному опыту и культурно обусловленным ассоциациям. В исследовании разграничиваются случаи, в которых английские и узбекские выражения обладают сходной образной основой, и случаи, в которых сопоставимые значения передаются посредством различных образов. Рассматривая вторичную интерпретацию как процесс конструирования значения, а не просто как синоним образного значения, исследование направлено на внесение вклада в когнитивное и сопоставительное изучение фразеологии.

Kalit so'zlar: secondary interpretation, phraseological units, idiomatic meaning, cross-linguistic analysis, cognitive semantics, conceptual metaphor, English, Uzbek

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Barcelona, A. (Ed.). (2000). Metaphor and metonymy at the crossroads: A cognitive perspective. Mouton de Gruyter.
  2. Dobrovol’skij, D. (1999). On the cross-linguistic equivalence of idioms. In C. Beedham (Ed.), Langue and parole in synchronic and diachronic perspective (pp. 203–219). Pergamon.
  3. Dobrovol’skij, D., & Piirainen, E. (2005). Figurative language: Cross-cultural and cross-linguistic perspectives. Elsevier.
  4. Dobrovol’skij, D., & Piirainen, E. (2005). Cognitive theory of metaphor and idiom analysis. Jezikoslovlje, 6(1), 7–35.
  5. Evans, V., & Green, M. (2006). Cognitive linguistics: An introduction. Edinburgh University Press.
  6. Fernando, C. (1996). Idioms and idiomaticity. Oxford University Press.
  7. Fillmore, C. J. (1982). Frame semantics. In The Linguistic Society of Korea (Ed.), Linguistics in the morning calm (pp. 111–137). Hanshin Publishing Company.
  8. Fillmore, C. J., Kay, P., & O’Connor, M. C. (1988). Regularity and idiomaticity in grammatical constructions: The case of let alone. Language, 64(3), 501–538.
  9. Geeraerts, D. (Ed.). (2006). Cognitive linguistics: Basic readings. Mouton de Gruyter.
  10. Gibbs, R. W., Jr. (1994). The poetics of mind: Figurative thought, language, and understanding. Cambridge University Press.
  11. Gibbs, R. W., Jr., & O’Brien, J. E. (1990). Idioms and mental imagery: The metaphorical motivation for idiomatic meaning. Cognition, 36(1), 35–68.
  12. Glucksberg, S. (2001). Understanding figurative language: From metaphors to idioms. Oxford University Press.
  13. Johnson, M. (1987). The body in the mind: The bodily basis of meaning, imagination, and reason. University of Chicago Press.