10-tom, 1-son, b. 318–322, Nashr: 2026-10-08
BOSHQARUV QARORLARINI QABUL QILISHDA RAHBARNING SAMARASIZ QARORGA SODIQLIKNI SAQLASHINING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK DETERMINANTLARI
СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ДЕТЕРМИНАНТЫ СОХРАНЕНИЯ РУКОВОДИТЕЛЕМ ПРИВЕРЖЕННОСТИ НЕЭФФЕКТИВНОМУ РЕШЕНИЮ В ПРОЦЕССЕ ПРИНЯТИЯ УПРАВЛЕНЧЕСКИХ РЕШЕНИЙ
SOCIAL AND PSYCHOLOGICAL DETERMINANTS OF LEADERS’ CONTINUED COMMITMENT TO INEFFECTIVE DECISIONS IN MANAGERIAL DECISION-MAKING
- Nazarov Azamat Sottarovich — O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi «Din psixologiyasi va pedagogika» kafedrasi dotsenti, psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) 0009-0009-4969-158X · ORCID: 0009-0009-4969-158X
Annotatsiya
Maqolada rahbarning kutilgan natijani bermayotgan boshqaruv qarorini davom ettirishiga aloqador ijtimoiy-psixologik determinantlar nazariy-tahliliy o‘rganiladi. Samarasiz qarorga sodiqlikni saqlash qarorni qayta baholash zaruratini ko‘rsatuvchi ma’lumotlar mavjud bo‘lsa-da, avvalgi yo‘nalishni himoya qilish yoki unga qo‘shimcha resurs ajratish tendensiyasi sifatida talqin qilinadi. Qarorga sodiqlikning eskalatsiyasi, qaytarib bo‘lmaydigan xarajatlar ta’siri va kasbiy qat’iyat tushunchalari o‘rtasidagi farq ochib beriladi. Muallifning boshqaruv psixologiyasi va qaror qabul qilishga oid asarlari xalqaro tadqiqotlar bilan qiyosiy tahlil qilinadi. O‘z harakatini oqlash, kasbiy obro‘ni saqlashga intilish, axborotni tanlab qabul qilish, jamoaviy ma’qullash va tashkiliy baholash tartibi o‘zaro bog‘liq tahlil darajalarida ko‘rib chiqiladi. Qarorni davom ettirishni baholash uchun dalil, istiqboldagi resurslar, muqobil variant va qayta ko‘rib chiqish mezonini birgalikda hisobga oluvchi konseptual yondashuv taklif etiladi. Xulosalar yangi statistik natijalar emas, nazariy sintez va empirik tekshirishga mo‘ljallangan ilmiy takliflardir.
Аннотация
В статье рассматриваются социально-психологические детерминанты сохранения руководителем приверженности управленческому решению, которое не обеспечивает ожидаемого результата. Разграничиваются эскалация приверженности, влияние невозвратных затрат и профессиональная настойчивость. Труды автора по психологии управления и принятию решений сопоставляются с международными исследованиями. Самооправдание, стремление сохранить профессиональную репутацию, избирательная интерпретация информации, коллективное одобрение и организационные правила оценки анализируются как взаимосвязанные процессы индивидуального, межличностного и организационного уровней. Предлагается концептуальный подход к оценке продолжения решения, учитывающий качество доказательств, будущие ресурсы, доступные альтернативы и критерии пересмотра. Практические рекомендации направлены на отделение оценки решения от защиты личности его инициатора. Выводы представляют собой теоретический синтез и положения для последующей эмпирической проверки, а не новые статистические результаты.
Abstract
This theoretical and analytical article examines social and psychological determinants of leaders’ continued commitment to managerial decisions that fail to deliver expected outcomes. It distinguishes escalation of commitment, sunk cost effects, and professional perseverance. The author’s work on management psychology and decision-making is compared with international research. Self-justification, protection of professional reputation, selective interpretation of information, collective endorsement, and organizational evaluation rules are examined across interconnected individual, interpersonal, and organizational levels. A conceptual approach to reviewing continued commitment is proposed, combining the quality of evidence, future resource requirements, available alternatives, and explicit revision criteria. Practical recommendations focus on separating evaluation of a decision from defense of its initiator’s identity. The conclusions constitute theoretical synthesis and propositions for subsequent empirical investigation rather than new statistical findings.
Kalit so'zlar: boshqaruv qarori, qarorga sodiqlik eskalatsiyasi, samarasiz qaror, qaytarib bo‘lmaydigan xarajatlar, o‘zini oqlash, kasbiy obro‘, qayta baholash, ijtimoiy-psixologik determinantlar, tashkiliy mas’uliyat
Foydalanilgan adabiyotlar
- Назаров А.С. Бошқарув психологияси. Дарслик. - Тошкент, 2022. - Б. 28–30.
- Назаров А.С. Бошқарув фаолиятида қарор қабул қилишнинг ижтимоий-психологик жиҳатлари. Монография. - Тошкент, 2024. - Б. 69–72.
- Nazarov A.S. The impact of leadership personal qualities on the effectiveness of managerial decision-making // Fan va ta’lim yangiliklari. - 2025. - № 2. - P. 135–141.
- Назаров А.С., Бахтиёров Б.Б. Қарор қабул қилиш бошқарув фаолиятининг психологик мезони сифатида // Молодой ученый. - 2020. - № 11 (301). - Б. 280–282. - URL: https://moluch.ru/archive/301/67960/ (мурожаат санаси: 07.10.2026).
- Staw B.M. Knee-deep in the big muddy: A study of escalating commitment to a chosen course of action // Organizational Behavior and Human Performance. - 1976. - Vol. 16, № 1. - P. 27–44. - DOI: 10.1016/0030-5073(76)90005-2.
- Arkes H.R., Blumer C. The psychology of sunk cost // Organizational Behavior and Human Decision Processes. - 1985. - Vol. 35, № 1. - P. 124–140. - DOI: 10.1016/0749-5978(85)90049-4.
- Sleesman D.J., Conlon D.E., McNamara G., Miles J.E. Cleaning up the big muddy: A meta-analytic review of the determinants of escalation of commitment // Academy of Management Journal. - 2012. - Vol. 55, № 3. - P. 541–562. - DOI: 10.5465/amj.2010.0696.
- Sleesman D.J., Lennard A.C., McNamara G., Conlon D.E. Putting escalation of commitment in context: A multilevel review and analysis // Academy of Management Annals. - 2018. - Vol. 12, № 1. - P. 178–207. - DOI: 10.5465/annals.2016.0046.