8-tom, 1-son, b. 338–342, Nashr: 2026-08-31
BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA O‘QISH SAVODXONLIGINI RIVOJLANTIRISHDA SUN’IY INTELLEKTGA ASOSLANGAN PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ПЕДАГОГИЧЕСКИХ ТЕХНОЛОГИЙ НА ОСНОВЕ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В РАЗВИТИИ ЧИТАТЕЛЬСКОЙ ГРАМОТНОСТИ В НАЧАЛЬНОМ ОБРАЗОВАНИИ
USING ARTIFICIAL INTELLIGENCE-BASED PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES TO DEVELOP READING LITERACY IN PRIMARY EDUCATION
- Nabiyeva Nigora Normuhammad qizi — Osiyo Xalqaro Universiteti o’qituvchisi
Annotatsiya
Mazkur maqolada boshlang‘ich ta’lim jarayonida o‘quvchilarning o‘qish savodxonligini rivojlantirishda sun’iy intellektga asoslangan pedagogik texnologiyalardan foydalanishning didaktik va metodik imkoniyatlari yoritilgan. Sun’iy intellekt yordamida o‘quvchilarning yosh va individual xususiyatlariga mos matnlar tanlash, turli darajadagi savol va topshiriqlar yaratish, matnni tushunish, tahlil qilish, xulosa chiqarish hamda o‘z fikrini asoslash ko‘nikmalarini rivojlantirish imkoniyatlari asoslangan. Mazkur tadqiqotda boshlang‘ich ta’limda o‘qish savodxonligini rivojlantirishga oid ilmiy-pedagogik adabiyotlar, o‘quv dasturlari, darsliklar hamda sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanishga doir metodik manbalar tadqiqot materiali sifatida tanlandi. Tadqiqotda o‘quvchilarning yosh va individual xususiyatlarini hisobga olgan holda matn bilan ishlash, savol va topshiriqlar tuzish imkoniyatlariga e’tibor qaratildi. Tadqiqot jarayonida tahlil, umumlashtirish, kuzatish, taqqoslash va pedagogik modellashtirish metodlaridan foydalanildi. Boshlang‘ich sinflarda o‘qish savodxonligini rivojlantirishda sun’iy intellektga asoslangan pedagogik texnologiyalardan foydalanish o‘quvchilarning matnni tushunish, tahlil qilish, xulosa chiqarish va mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish imkonini beradi. Sun’iy intellektdan an’anaviy pedagogik yondashuvlar bilan uyg‘un foydalanish o‘quvchilarning yosh va individual xususiyatlariga mos topshiriqlar yaratish, darsdagi faolligi va o‘qishga qiziqishini oshirishga xizmat qiladi. Shuningdek, mazkur texnologiyalar o‘qituvchiga ta’lim jarayonini samarali tashkil etish va individual yondashuvni ta’minlashda metodik yordam beradi.
Аннотация
В данной статье освещаются дидактические и методические возможности использования педагогических технологий на основе искусственного интеллекта в процессе развития читательской грамотности учащихся начальных классов. Обоснованы возможности использования искусственного интеллекта для подбора текстов с учетом возрастных и индивидуальных особенностей учащихся, создания вопросов и заданий различного уровня сложности, а также развития навыков понимания и анализа текста, формулирования выводов и аргументированного выражения собственного мнения. Цель исследования заключается в изучении теоретических основ развития читательской грамотности в начальном образовании и раскрытии возможностей использования педагогических технологий на основе искусственного интеллекта. В качестве материалов исследования были использованы научно-педагогическая литература по вопросам развития читательской грамотности в начальном образовании, учебные программы, учебники, а также методические источники, посвященные использованию технологий искусственного интеллекта. Особое внимание уделялось возможностям работы с текстом, а также созданию вопросов и заданий с учетом возрастных и индивидуальных особенностей учащихся. В процессе исследования использовались методы анализа, обобщения, наблюдения, сравнения и педагогического моделирования. Использование педагогических технологий на основе искусственного интеллекта в развитии читательской грамотности учащихся начальных классов способствует развитию навыков понимания и анализа текста, формулирования выводов и самостоятельного мышления. Сочетание искусственного интеллекта с традиционными педагогическими подходами позволяет создавать задания с учетом возрастных и индивидуальных особенностей учащихся, повышать их активность на уроках и интерес к чтению. Кроме того, данные технологии оказывают методическую поддержку учителю в эффективной организации образовательного процесса и обеспечении индивидуального подхода.
Abstract
This article examines the didactic and methodological possibilities of using artificial intelligence-based pedagogical technologies to develop reading literacy among primary school students. It substantiates the potential of artificial intelligence to select texts according to students’ age and individual characteristics, create questions and tasks of different levels of difficulty, and develop skills in text comprehension, analysis, drawing conclusions, and supporting one’s own ideas. The purpose of the study is to examine the theoretical foundations of developing reading literacy in primary education and to explore the possibilities of using artificial intelligence-based pedagogical technologies in this process. The study used scientific and pedagogical literature on the development of reading literacy in primary education, curricula, textbooks, and methodological sources related to the use of artificial intelligence technologies as research materials. Particular attention was paid to the possibilities of working with texts and creating questions and tasks while taking into account students’ age and individual characteristics. The study employed the methods of analysis, generalization, observation, comparison, and pedagogical modeling. The use of artificial intelligence-based pedagogical technologies in developing reading literacy among primary school students contributes to the development of their skills in understanding and analyzing texts, drawing conclusions, and thinking independently. The integration of artificial intelligence with traditional pedagogical approaches makes it possible to create tasks tailored to students’ age and individual characteristics, increase their classroom engagement and interest in reading. These technologies also provide methodological support for teachers in effectively organizing the educational process and ensuring an individualized approach.
Kalit so'zlar: boshlang‘ich ta’lim, o‘qish savodxonligi, sun’iy intellekt, pedagogik texnologiya, raqamli ta’lim, individual yondashuv, matn bilan ishlash, tanqidiy fikrlash, o‘quv topshiriqlari, PIRLS
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi PQ–358-son qarori
- Abdumutalov B.M. Ta’lim jarayonini optimallashtirishda sun’iy intellekt va kompyuter dasturlarining ahamiyati – 2025
- Околелов О.П. Искусственный интеллект в образовании. – Москва; Берлин: Директ-Медиа, 2020. – 82 с.
- Гриншкун В.В., Шунина Л.А. Современная цифровая дидактика. Том 2. – Москва: А-Приор, 2023.
- Бялик М., Фейдл Ч. Искусственный интеллект в образовании: перспективы и проблемы для преподавания и обучения. – Москва: Альпина PRO, 2022.
- Bekchanova N.B., Rajabova N.E., Karimova K.R. Boshlang‘ich ta’lim pedagogikasi. Urganch. 2024. – 336 b.