11-tom, 1-son, b. 42–46, Nashr: 2026-11-04
BOSHLANG‘ICH TA’LIM MAGISTRANTLARINING STATISTIK SAVODXONLIGINI RIVOJLANTIRISHNING METODIK ASOSLARI
МЕТОДИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ РАЗВИТИЯ СТАТИСТИЧЕСКОЙ ГРАМОТНОСТИ МАГИСТРАНТОВ НАЧАЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ
METHODOLOGICAL FOUNDATIONS FOR DEVELOPING STATISTICAL LITERACY AMONG MASTER’S STUDENTS IN PRIMARY EDUCATION
- Jumayeva Mohigul Abduvohidovna — Navoiy Davlat Universiteti Boshlang`ich ta`lim kafedrasi dotsenti pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) · ORCID: https://orcid.org/0009-0002-9916-0532
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.ae34a399
Annotatsiya
Maqolada boshlang‘ich ta’lim magistrantlarining statistik savodxonligini ilmiy tadqiqot metodologiyasi bilan uzviy bog‘liq holda rivojlantirish masalasi yoritiladi. Tadqiqotning maqsadi pedagogik muammoni o‘lchanadigan ko‘rsatkichlarga aylantirish, tadqiqot dizayniga mos statistik usulni tanlash va natijalarni asosli talqin qilishni birlashtiruvchi metodik yondashuvni ishlab chiqishdan iborat. Maqsadli tanlangan ilmiy manbalar konseptual va qiyosiy tahlil qilinib, pedagogik modellashtirish asosida statistik savodxonlikning faoliyatga yo‘naltirilgan tarkibi taklif etildi. Natijada tadqiqot savoli, o‘lchash sifati, ma’lumotlar tuzilishi, tahlil usuli va xulosa chegaralari o‘rtasidagi muvofiqlikni ta’minlaydigan o‘quv ketma-ketligi ishlab chiqildi. Statistik ahamiyatlilik, ta’sir kattaligi va pedagogik ahamiyatni farqlashning metodik mazmuni ochib berildi. Shartli o‘quv misolida guruhlar o‘zgarishini taqqoslash bilan sababiy xulosa chiqarish o‘rtasidagi farq ko‘rsatildi. Maqolaning amaliy ahamiyati magistratura mashg‘ulotlari va dissertatsiyalarning metodologik muhokamalarida qo‘llanishi mumkin bo‘lgan topshiriqlar hamda baholash mezonlari taklif etilganida namoyon bo‘ladi. Ish nazariy-metodik xususiyatga ega; taklif etilgan yondashuvning samaradorligi empirik tekshiruvni talab qiladi.
Аннотация
В статье рассматривается развитие статистической грамотности магистрантов начального образования во взаимосвязи с методологией научного исследования. Цель работы состоит в разработке методического подхода, объединяющего операционализацию педагогической проблемы, выбор статистического метода с учётом исследовательского дизайна и обоснованную интерпретацию результатов. Использованы концептуальный и сравнительный анализ целенаправленно отобранных источников, а также педагогическое моделирование. Предложены деятельностные компоненты статистической грамотности и последовательность обучения, обеспечивающая согласованность исследовательского вопроса, качества измерения, структуры данных, метода анализа и границ выводов. Раскрыто методическое значение различения статистической значимости, величины эффекта и педагогической значимости. На условном учебном примере показано, почему различие изменений в группах само по себе не доказывает причинное воздействие методики. Практический вклад заключается в разработке заданий и критериев оценивания, применимых в магистратуре и при обсуждении методологии диссертаций. Работа имеет теоретико-методический характер; эффективность предложенного подхода требует эмпирической проверки.
Abstract
This article examines the development of statistical literacy among master’s students in primary education in relation to research methodology. The study aims to propose an instructional approach that connects the operationalisation of educational problems, the selection of statistical methods appropriate to the research design, and defensible interpretation of findings. The methodology combines conceptual and comparative analysis of purposively selected sources with pedagogical modelling. The proposed approach identifies observable components of statistical literacy and sequences learning around research questions, measurement quality, data structure, analytical choices, and the limits of conclusions. Particular attention is given to distinctions between statistical significance, effect size, and educational relevance. A hypothetical teaching example illustrates why differences in group changes do not, by themselves, establish a causal intervention effect. The practical contribution consists of tasks and assessment criteria that can support research-methods teaching and dissertation supervision. The article presents a theoretical and methodological proposal; its educational effectiveness remains to be evaluated empirically.
Kalit so'zlar: statistik savodxonlik, boshlang‘ich ta’lim, magistratura, tadqiqot dizayni, o‘lchash, ta’sir kattaligi, ishonch oralig‘i, pedagogik talqin
Foydalanilgan adabiyotlar
- American Statistical Association. Guidelines for Assessment and Instruction in Statistics Education (GAISE) College Report 2016. - Alexandria, VA : American Statistical Association, 2016.
- British Educational Research Association. Ethical Guidelines for Educational Research. - 5th ed. - London : BERA, 2024.
- Gal, I. Adults’ Statistical Literacy: Meanings, Components, Responsibilities / I. Gal // International Statistical Review. - 2002. - Vol. 70, no. 1. - P. 1–25. - DOI: 10.1111/j.1751-5823.2002.tb00336.x.
- Greenland, S. Statistical Tests, P Values, Confidence Intervals, and Power: A Guide to Misinterpretations / S. Greenland, S. J. Senn, K. J. Rothman [et al.] // European Journal of Epidemiology. - 2016. - Vol. 31. - P. 337–350. - DOI: 10.1007/s10654-016-0149-3.
- Lakens, D. Calculating and Reporting Effect Sizes to Facilitate Cumulative Science: A Practical Primer for t-tests and ANOVAs / D. Lakens // Frontiers in Psychology. - 2013. - Vol. 4. - Art. 863. - DOI: 10.3389/fpsyg.2013.00863.
- Lakens, D. Sample Size Justification / D. Lakens // Collabra: Psychology. - 2022. - Vol. 8, no. 1. - Art. 33267. - DOI: 10.1525/collabra.33267.
- Wasserstein, R. L. The ASA’s Statement on p-Values: Context, Process, and Purpose / R. L. Wasserstein, N. A. Lazar // The American Statistician. - 2016. - Vol. 70, no. 2. - P. 129–133. - DOI: 10.1080/00031305.2016.1154108.
- Wasserstein, R. L. Moving to a World Beyond “p < 0.05” / R. L. Wasserstein, A. L. Schirm, N. A. Lazar // The American Statistician. - 2019. - Vol. 73, suppl. 1. - P. 1–19. - DOI: 10.1080/00031305.2019.1583913.
- What Works Clearinghouse. What Works Clearinghouse Procedures and Standards Handbook. Version 5.0. - Washington, DC : U.S. Department of Education, Institute of Education Sciences, 2022. - Revised December 2022.