10-tom, 1-son, b. 375–377, Nashr: 2026-10-12

BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARINING LEKSIK KOMPETENSIYASINI O'QUV LUG'ATLARI ASOSIDA RIVOJLANTIRISHNING TIZIMLI-FUNKSIONAL MODELI

СИСТЕМНО-ФУНКЦИОНАЛЬНАЯ МОДЕЛЬ РАЗВИТИЯ ЛЕКСИЧЕСКОЙ КОМПЕТЕНЦИИ УЧАЩИХСЯ НАЧАЛЬНЫХ КЛАССОВ НА ОСНОВЕ УЧЕБНЫХ СЛОВАРЕЙ

A SYSTEM-FUNCTIONAL MODEL FOR DEVELOPING PRIMARY SCHOOL STUDENTS’ LEXICAL COMPETENCE BASED ON EDUCATIONAL DICTIONARIES

  • Ergasheva Tuyg'unoy Shavkatjon qizi — Buxoro davlat pedagogika instituti, pedagogika fanlari bo'yicha falsafa doktori (PhD) · ORCID: 0009-0009-8817-5043

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada boshlang'ich sinf ona tili va o'qish savodxonligi darslarida o'quv lug'atlaridan foydalanishni o'quvchilarning leksik kompetensiyasini rivojlantirishga yo'naltirilgan yaxlit tizim sifatida tashkil etish masalasi yoritilgan. O'quv lug'atining pedagogik funksiyalari (tushuntiruvchi, me'yorlovchi, rivojlantiruvchi, motivatsion, refleksiv) asoslanib, ular asosida maqsad, mazmun, faoliyat, texnologiya va baholash komponentlaridan iborat tizimli-funksional model taklif etilgan. Leksik kompetensiyaning retseptiv, reproduktiv va produktiv darajalari hamda ularni baholash mezonlari ishlab chiqilgan.

Аннотация

В статье рассматривается организация работы с учебными словарями на уроках родного языка и литературного чтения в начальных классах как целостной системы, направленной на развитие лексической компетенции учащихся. Обоснованы педагогические функции учебного словаря (объяснительная, нормативная, развивающая, мотивационная, рефлексивная) и предложена системно-функциональная модель, включающая целевой, содержательный, деятельностный, технологический и оценочный компоненты. Разработаны рецептивный, репродуктивный и продуктивный уровни лексической компетенции и критерии их оценки.

Abstract

The article examines the use of learner's dictionaries in primary school native language and reading literacy lessons as an integrated system aimed at developing pupils' lexical competence. The pedagogical functions of a learner's dictionary (explanatory, normative, developmental, motivational and reflective) are substantiated, and a system-functional model comprising goal, content, activity, technology and assessment components is proposed. Receptive, reproductive and productive levels of lexical competence and criteria for assessing them are developed.

Kalit so'zlar: o'quv lug'ati, leksik kompetensiya, boshlang'ich ta'lim, ona tili, o'qish savodxonligi, tizimli-funksional yondashuv, lug'at bilan ishlash, o'quv leksikografiyasi

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi «O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to'g'risida»gi PF-5712-son Farmoni.
  2. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi «2022–2026-yillarga mo'ljallangan Yangi O'zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to'g'risida»gi PF-60-son Farmoni.
  3. Щерба Л.В. Опыт общей теории лексикографии // Известия АН СССР. Отделение литературы и языка. – 1940. – № 3. – С. 89–117.
  4. Денисов П.Н. Лексика русского языка и принципы её описания. – М.: Русский язык, 1980. – 253 с.
  5. Морковкин В.В. Основы теории учебной лексикографии: Автореф. дис. … д-ра филол. наук. – М., 1990. – 72 с.
  6. Hojiyev A. O'zbek tili sinonimlarining izohli lug'ati. – T.: O'qituvchi, 1974. – 308 b.
  7. O'zbek tilining izohli lug'ati. 5 jildlik. – T.: O'zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2006–2008.
  8. Qosimova K., Matchonov S., G'ulomova X., Yo'ldosheva Sh., Sariyev Sh. Ona tili o'qitish metodikasi. – T.: Noshir, 2009. – 352 b.
  9. Nation I.S.P. Learning Vocabulary in Another Language. – Cambridge: Cambridge University Press, 2001. – 477 p.