9-tom, 2-son, b. 410–412, Nashr: 2026-09-24

BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING 5K KOMPETENSIYALARINI ADAPTIV TA’LIM TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA RIVOJLANTIRISHNING NAZARIYASI VA AMALIYOTI

THEORY AND PRACTICE OF DEVELOPING 5C COMPETENCIES IN PRIMARY SCHOOL STUDENTS BASED ON ADAPTIVE LEARNING TECHNOLOGIES

• Himoyeva Sarvarbegim Jamilovna — Buxoro davlar pedagogika instituti Maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim pedagogikasi kafedra o‘qituvchisi, p.f.f.d. (PhD)

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining 5K kompetensiyalarini adaptiv ta’lim texnologiyalari asosida rivojlantirishning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Tadqiqotda 5K kompetensiyalari sifatida kommunikatsiya, kollaboratsiya, kritik fikrlash, kreativlik hamda muammolarni hal qilish kompetensiyalari mazmuni tahlil qilinadi. Zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quvchining individual imkoniyatlari, qiziqishlari, bilim darajasi va o‘zlashtirish sur’atini hisobga olish zarurati asoslab beriladi. Adaptiv ta’lim texnologiyalarining o‘quv jarayonini individuallashtirish, differensiallashtirish va o‘quvchining individual ta’lim trayektoriyasini shakllantirishdagi imkoniyatlari ochib beriladi. Maqolada 5K kompetensiyalarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan adaptiv topshiriqlar, muammoli vaziyatlar, hamkorlikdagi faoliyat, loyiha ishlari, raqamli ta’lim vositalari va refleksiv yondashuvlardan foydalanish metodikasi taklif etilgan. Shuningdek, 5K kompetensiyalarini baholashning mezonlari va ko‘rsatkichlari ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari boshlang‘ich ta’limda adaptiv yondashuvdan tizimli foydalanish o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, muloqot qilishi, jamoada ishlashi, ijodiy yondashishi va muammolarga yechim topish ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi.

Abstract

This article examines the theoretical and practical aspects of developing primary school students’ 5K competencies through adaptive learning technologies. The study focuses on five key competencies: communication, collaboration, critical thinking, creativity, and problem solving. The necessity of considering students’ individual abilities, interests, prior knowledge, and learning pace in the modern educational process is substantiated. The article analyzes the potential of adaptive learning technologies for individualizing and differentiating instruction and for developing individual learning pathways. A methodological approach based on adaptive tasks, problem-based situations, collaborative learning, project activities, digital educational resources, and reflective practices is proposed. Criteria and indicators for assessing the development of 5K competencies are also presented. The findings suggest that systematic implementation of adaptive learning approaches in primary education can contribute to the development of students’ independent thinking, communication skills, collaboration, creativity, and problem-solving abilities.

Kalit so'zlar: boshlang‘ich ta’lim, 5K kompetensiyalar, kommunikatsiya, kollaboratsiya, kritik fikrlash, kreativlik, muammoni hal qilish, adaptiv ta’lim, individual ta’lim, differensial ta’lim, raqamli texnologiyalar, kompetensiyaviy yondashuv

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Sultanov T.M. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini o‘yin texnologiyalari asosida ta’limga adaptasiya qilishning pedagogik imkoniyatlari (umumta’lim maktablarining 1-sinflari misolida): pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi. – Chirchiq, 2022.
2. Eshonqulova Sh.E. Mustaqil ta’lim jarayonida bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida o‘quv-bilish kompetensiyasini rivojlantirish: pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi. – Toshkent, 2022.
3. Kenjaeva Z.S. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining fonetik kompetensiyalarini rivojlantirish metodikasini takomillashtirish: pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi. – Toshkent, 2025.
4. Saidova N.O. Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining axborot-kommunikativ kompetentliligini rivojlantirish: pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi. – Toshkent.
5. Nuradilova A.D. Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida nutqiy kompetensiyalarni rivojlantirish metodikasini takomillashtirish: pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi. – Toshkent.
6. Soliev I.S. Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining axborot kompetentligini rivojlantirish: pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi. – Toshkent.
7. Yo‘ldoshev J. G‘., Hasanov S. H. Pedagogik texnologiyalar. Toshkent: Iqtisod-Moliya, 2009. Ushbu manbadan maqolangizdagi neyropedagogik modelni amalga oshirish mexanizmlari, interfaol va shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim texnologiyalarini asoslashda foydalanish mumkin.
8. Mirxalilova N. A. Boshlang‘ich ta’limda funksional savodxonlik tushunchasi va funksional savodxonlik darajalarini oshirish yo‘nalishlari // Eurasian Journal of Academic Research. – 2024. – J. 4, № 7, maxsus son. –B.406–408. Maqolada funksional savodxonlik darajalari, kontekstli topshiriqlar, matematik, o‘qish va tabiiy-ilmiy savodxonlikni rivojlantirish masalalari bevosita yoritilgan.
9. Mirxalilova N., Usmanova M., Xunarova L. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida funksional savodxonlikni shakllantirishning nazariy va metodik manbalari // Maktabgacha va maktab ta’limi jurnali. 2025. Unda funksional savodxonlikning nazariy-metodologik asoslari, rivojlantirish bosqichlari va yo‘nalishlari ko‘rib chiqilgan.