11-tom, 1-son, b. 407–410, Nashr: 2026-11-14
BOLALARNING EMOTSIONAL HOLATINI ANIQLAŞDA PSIXOLOGIK DIAGNOSTIKANING ÖRNI
- Baxrillayeva Moxiçexra Raxmatillayevna — Oriental universiteti Samarqand kampusi Uzluksiz ta’lim pedagogikasi kafedrasi v.b. dotsenti · ORCID: 0009-0002-5202-690X
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.045b24a2
Annotatsiya
Mazkur maqolada bolalarning emotsional holatini aniqlaşda psixologik diagnostikaning nazariy va amaliy ahamiyati tahlil qilinadi. Bolalik davrida emotsional rivojlanişning öziga xos xususiyatlari, hissiy keçinmalarning şakllanişiga ta’sir etuvçi psixologik va ijtimoiy omillar yoritiladi. Şuningdek, bolalarda xavotirlaniş, qörquv, emotsional beqarorlik, tajovuzkorlik va ijtimoiy moslaşuv bilan bog‘liq holatlarni aniqlaşda kuzatiş, suhbat, sörovnoma, proyektiv metodikalar va faoliyat mahsullarini tahlil qiliş usullarining imkoniyatlari körib çiqiladi. Psixologik diagnostikani kompleks, yoş xususiyatlariga mos va individual yondaşuv asosida taşkil etiş zarurligi asoslanadi. Maqolada diagnostika natijalaridan psixoprofilaktika, psixologik maslahat va korreksion işlarni rejalaştirişda foydalaniş masalalariga alohida e’tibor qaratiladi. Kalit sözlar: bola psixologiyasi, emotsional holat, psixologik diagnostika, xavotirlaniş, qörquv, emotsional rivojlaniş, psixologik kuzatiş, psixoprofilaktika, psixokorreksiya, ijtimoiy moslaşuv.
Аннотация
В статье анализируется теоретическое и практическое значение психологической диагностики в определении эмоционального состояния детей. Рассматриваются особенности эмоционального развития в детском возрасте, а также психологические и социальные факторы, влияющие на формирование эмоциональных переживаний. Особое внимание уделяется возможностям наблюдения, беседы, анкетирования, проективных методик и анализа продуктов деятельности при выявлении тревожности, страхов, эмоциональной неустойчивости, агрессивности и трудностей социальной адаптации. Обосновывается необходимость комплексной психологической диагностики с учетом возрастных и индивидуальных особенностей ребенка. Также рассматривается использование диагностических результатов при планировании психопрофилактической, консультативной и коррекционной работы.
Abstract
This article examines the theoretical and practical significance of psychological assessment in identifying children's emotional states. It discusses the characteristics of emotional development during childhood and the psychological and social factors influencing emotional experiences. Particular attention is given to the use of observation, interviews, questionnaires, projective techniques, and analysis of activity products in identifying anxiety, fears, emotional instability, aggression, and difficulties in social adaptation. The article emphasizes the importance of comprehensive psychological assessment that considers children's age-related and individual characteristics. It also explores the use of diagnostic findings in planning psychological prevention, counseling, and corrective interventions.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Taydjanova M.M. Katta maktabgaça yoşda emotsional buzilişlarning psixologik xususiyatlari: psixologiya fanlari böyiça falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. - Toşkent: Toşkent davlat pedagogika universiteti, 2022.
- Agzamova M.M. Bolalar emotsional sohasidagi buzilişlarning psixokorreksiyasi // Pedagogika. - 2023. - № 4.
- Bekova Ş.D. Maktabgaça yoşdagi bolalarda muloqot jarayonida emotsiyalarni boşqariş könikmalarining şakllaniş omillari // Zamonaviy jamiyat va innovatsiyalar ilmiy-nazariy jurnali. - 2026. - 8-son, 1-qism. - B. 15–24. - DOI: 10.67547/fanistiqbollari.2026.386.
- Baxrillayeva M.R. O‘smirlarda internetdan samarali foydalanishga doir lokus nazoratni shakllantirishning psixologik omillari: Psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. – Buxoro, 2026.
- Bakhrillayeva M. Psychological Features of Formation of Locus of Control in Adolescents // Tamaddun Nuri Jurnali. – 2024. – Vol. 6, No. 57. – P. 169–172. – DOI: 10.69691/y916hz92.
- Burgess A., Luke C., Jackman M. et al. Clinical utility and psyçometric properties of tools for early detection of developmental concerns and disability in young çildren: A scoping review // Developmental Medicine & Çild Neurology. - 2025. - Vol. 67, No. 3. - P. 286–306. - DOI: 10.1111/dmcn.16076.
- Vaxabova G.V. Future primary school teachers and methods for identifying them // Journal of Pedagogical Inventions and Practices USA, 41 (2025). –P. 29–32.
- Turayeva G.U. Maktabgaça ta’lim taşkilotlarida psixologik xizmatning dolzarb masalalari va psixolog faoliyatining zamonaviy yönalişlari // Taraqqiyot spektri. - 2026.
- Gross J.J. Emotion Regulation: Current Status and Future Prospects // Psyçological Inquiry. - 2015. - Vol. 26, No. 1. - P. 1–26.
- Eisenberg N., Spinrad T.L., Eggum N.D. Emotion-Related Self-Regulation and Its Relation to Çildren’s Maladjustment // Annual Review of Clinical Psyçology. - 2010. - Vol. 6. - P. 495–525.
- Denham S.A. Emotional Development in Young Çildren. - New York: Guilford Press, 1998. - 336 p.
- Vygotsky L.S. Mind in Society: The Development of Higher Psyçological Processes. - Cambridge: Harvard University Press, 1978. - 159 p.
- Bowlby J. A Secure Base: Parent-Çild Attaçment and Healthy Human Development. - London: Routledge, 2005. - 224 p.