10-tom, 2-son, b. 486–489, Nashr: 2026-10-29

BO‘LAJAK O‘QITUVCHI VA MURABBIYLARNING JISMONIY, AQLIY VA KASBIY PEDAGOGIK ISH QOBILIYATINI YAXSHILASHDA GIDRADATSIYANING AHAMIYATI

ЗНАЧЕНИЕ ГИДРАТАЦИИ В ПОВЫШЕНИИ ФИЗИЧЕСКОЙ, УМСТВЕННОЙ И ПРОФЕССИОНАЛЬНО-ПЕДАГОГИЧЕСКОЙ РАБОТОСПОСОБНОСТИ БУДУЩИХ УЧИТЕЛЕЙ И ТРЕНЕРОВ

THE IMPORTANCE OF HYDRATION IN IMPROVING THE PHYSICAL, MENTAL, AND PROFESSIONAL PEDAGOGICAL PERFORMANCE OF FUTURE TEACHERS AND COACHES

  • Safarov Dilmurod Zoirovich — Buxoro davlat pedagogika instituti Jismoniy madaniyat fakulteti Jismoniy madaniyat nazariyasi va metodikasi kafedrasi o‘qituvchisi · ORCID: 0009-0002-2833-8188

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.ab819ec5

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Ushbu maqolada sportchi talabalar organizmida suvsizlanish va uning jismoniy hamda kognitiv qobiliyatga ta’siri masalasi yoritilgan. Bundan tashqari organizmdagi suvning funksiyalari, uning hujayra ichi va tashqarisidagi suyuqliklar o‘rtasida taqsimlanishi, elektrolitlarning roli va gidratatsiya holatini aniqlash usullari haqida atroflicha ma’lumot berilgan. Degidratatsiyadan keyin suyuqlik iste’molining keyingi jismoniy va kognitiv ish qobiliyatiga ta’sirini o‘rganuvchi asosiy tizimli tahlil va meta-tahlil. Suyuqlik iste’moli, hatto to‘liq bo‘lmagan regidratatsiya holatida ham, uzluksiz ish qobiliyatini, ayniqsa issiq sharoitlarda, sezilarli darajada yaxshilashi aniqlangan. Kognitiv funksiyalarga va boshqa turdagi yuklamalarga (interval, kuch) ta’siriga oid dalillar kamroq ishonchli ekanligi qayd etilgan, bu esa kelajakdagi tadqiqotlar uchun sohani ko‘rsatishi aytib o‘tilgan.

Аннотация

В данной статье рассматриваются вопросы обезвоживания организма студентов, занимающихся спортом, и его влияния на физические и когнитивные способности. Кроме того, подробно освещаются функции воды в организме, её распределение между внутриклеточной и внеклеточной жидкостью, роль электролитов, а также методы определения состояния гидратации. Представлен систематический обзор и метаанализ основных исследований, посвящённых влиянию потребления жидкости после дегидратации на последующую физическую и когнитивную работоспособность. Установлено, что потребление жидкости, даже при неполной регидратации, может значительно повышать выносливость при продолжительной физической нагрузке, особенно в условиях высокой температуры окружающей среды. Отмечается, что доказательства влияния гидратации на когнитивные функции и другие виды физической нагрузки, включая интервальные и силовые упражнения, являются менее убедительными. Это определяет перспективные направления для дальнейших научных исследований.

Abstract

This article examines dehydration in student-athletes and its effects on physical and cognitive performance. It also provides a detailed overview of the functions of water in the human body, its distribution between intracellular and extracellular fluids, the role of electrolytes, and methods for assessing hydration status. The article presents a systematic review and meta-analysis of key studies investigating the effects of fluid intake following dehydration on subsequent physical and cognitive performance. The findings indicate that fluid intake, even in cases of incomplete rehydration, can significantly improve endurance performance, particularly under hot environmental conditions. However, the evidence regarding the effects of hydration on cognitive functions and other types of physical activity, including interval and resistance exercise, is less conclusive. These limitations highlight important areas for future research.

Kalit so'zlar: gidradatsiya, degidradatsiya, sog‘lom turmush tarzi, energiya almashinuvi, terlash, metabolik stress

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Abdurahmonov F. A. Ogʻir atletikachilarning mashgʻulot yuklamalarini meʼyorlashtirish va musobaqa faoliyati samaradorligini oshirish metodikasi : pedagogika fanlari boʻyicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. Chirchiq, 2024. 48 b
  2. Биохимия мышечной деятельности / Н. И. Волков, Э. Н. Несен, А. А. Осипенко, С. Н. Корсун. Киев : Олимпийская литература, 2000. 504 с.
  3. Grandjean A. C., Campbell S. M. Hydration: Fluids for Life : A Monograph. Washington, DC : ILSI North America, 2004. 44 p.
  4. McCartney D., Desbrow B., Irwin C. The Effect of Fluid Intake Following Dehydration on Subsequent Athletic and Cognitive Performance: a Systematic Review and Meta-analysis // Sports Medicine - Open. 2017. Vol. 3, № 1. P. 13. DOI: 10.1186/s40798-017-0079-y.
  5. Serebryakov V.V. Xushvakov N.Yu. Sport fiziologiyasi darslik. - Chirchiq: O‘zDJTSU, 2023 - 300 b.
  6. https://maktabgacha-va-maktab-talimi-jurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/8951