9-tom, 1-son, b. 136–139, Nashr: 2026-09-13
BIR JINSLI BO‘LMAGAN KO‘P QATLAMLI G‘OVAK MUHITDA TASHQI OMILLAR TA’SIRINI HISOBGA OLGAN HOLDA YER OSTI SUVLARINING FILTRATSIYA JARAYONLARINI MODELLASHTIRISH
МОДЕЛИРОВАНИЕ ПРОЦЕССОВ ФИЛЬТРАЦИИ ПОДЗЕМНЫХ ВОД В НЕОДНОРОДНОЙ МНОГОСЛОЙНОЙ ПОРИСТОЙ СРЕДЕ С УЧЁТОМ ВОЗДЕЙСТВИЯ ВНЕШНИХ ФАКТОРОВ
MODELING OF GROUNDWATER FILTRATION PROCESSES IN A HETEROGENEOUS MULTILAYER POROUS MEDIUM CONSIDERING THE INFLUENCE OF EXTERNAL FACTORS
- Adizova F.M — Osiyo Xalqaro universiteti, o’qituvchi
Annotatsiya
Zamonaviy suv xo‘jaligi va gidrogeologiya sohasida yer osti suvlari zaxiralarini baholash, ulardan oqilona foydalanish va muhofaza qilish masalalari eng dolzarb ilmiy-amaliy yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Tabiiy sharoitda g‘ovak muhit deyarli hech qachon bir jinsli bo‘lmaydi: turli litologik tarkibga, filtratsiya koeffitsiyentiga va suv sig‘imiga ega bo‘lgan qatlamlar bir-biri bilan gidravlik jihatdan bog‘langan holda murakkab ko‘p qatlamli sistemani hosil qiladi. Bunday sistemalarda filtratsiya jarayonini tavsiflashda faqat gidrogeologik parametrlarning fazoviy heterogenligini emas, balki yog‘in-sochin, bug‘lanish, nasos qudulari orqali suv olish, daryo va sug‘orish tarmoqlari bilan gidravlik aloqa kabi tashqi omillarning ta’sirini ham hisobga olish zarur.
Аннотация
Оценка запасов подземных вод, их рациональное использование и охрана являются одним из наиболее актуальных направлений управления водными ресурсами. В природных условиях пористая среда практически никогда не бывает однородной: слои с различным литологическим составом, коэффициентом фильтрации и водоотдачей, гидравлически связанные между собой, образуют сложную многослойную систему. При описании процесса фильтрации в таких системах необходимо учитывать не только пространственную неоднородность гидрогеологических параметров, но и влияние внешних факторов - атмосферных осадков, испарения, водоотбора через эксплуатационные скважины, гидравлической связи с реками и оросительной сетью.
Abstract
The assessment, rational use, and protection of groundwater resources are among the most pressing directions in water resource management today. Under natural conditions, a porous medium is almost never homogeneous: layers with different lithological composition, filtration coefficients, and storage capacity, hydraulically connected to one another, form a complex multilayer system. Describing filtration processes in such systems requires accounting not only for the spatial heterogeneity of hydrogeological parameters, but also for the influence of external factors - precipitation, evaporation, groundwater abstraction through production wells, and hydraulic connection with rivers and irrigation networks.
Kalit so'zlar: yer osti suvlari, filtratsiya, ko‘p qatlamli g‘ovak muhit, bir jinsli bo‘lmagan muhit, matematik modellashtirish, tashqi omillar, sizib o‘tish (leakage), piyezometrik napor, vizuallashtirish, sonli usullar
Foydalanilgan adabiyotlar
- Bear J. Dynamics of Fluids in Porous Media. - New York: Dover Publications, 1988.
- Bear J., Cheng A.H.-D. Modeling Groundwater Flow and Contaminant Transport. - Springer, 2010.
- Todd D.K., Mays L.W. Groundwater Hydrology. 3rd ed. - John Wiley & Sons, 2005.
- Anderson M.P., Woessner W.W., Hunt R.J. Applied Groundwater Modeling: Simulation of Flow and Advective Transport. 2nd ed. - Academic Press, 2015.
- Polubarinova-Kochina P.Ya. Theory of Ground Water Movement. - Princeton University Press, 1962.
- Verruijt A. Theory of Groundwater Flow. - Macmillan, 1970.
- Hantush M.S. Modification of the theory of leaky aquifers // Journal of Geophysical Research. - 1960. - Vol. 65, No. 11. - P. 3713–3725.
- Konikow L.F., Bredehoeft J.D. Computer model of two-dimensional solute transport and dispersion in ground water // USGS Techniques of Water-Resources Investigations. - 1978.
- Rasulov A.S. va boshq. Yer osti suvlari gidrodinamikasi va filtratsiya nazariyasi. - Toshkent: O‘zbekiston, 2015.
- Arcavi A. The Role of Visual Representations in the Learning of Mathematics // Educational Studies in Mathematics. - 2003. - Vol. 52, No. 3. - P. 215–241.