9-tom, 1-son, b. 136–139, Nashr: 2026-09-13

BIR JINSLI BO‘LMAGAN KO‘P QATLAMLI G‘OVAK MUHITDA TASHQI OMILLAR TA’SIRINI HISOBGA OLGAN HOLDA YER OSTI SUVLARINING FILTRATSIYA JARAYONLARINI MODELLASHTIRISH

МОДЕЛИРОВАНИЕ ПРОЦЕССОВ ФИЛЬТРАЦИИ ПОДЗЕМНЫХ ВОД В НЕОДНОРОДНОЙ МНОГОСЛОЙНОЙ ПОРИСТОЙ СРЕДЕ С УЧЁТОМ ВОЗДЕЙСТВИЯ ВНЕШНИХ ФАКТОРОВ

MODELING OF GROUNDWATER FILTRATION PROCESSES IN A HETEROGENEOUS MULTILAYER POROUS MEDIUM CONSIDERING THE INFLUENCE OF EXTERNAL FACTORS

  • Adizova F.M — Osiyo Xalqaro universiteti, o’qituvchi

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Zamonaviy suv xo‘jaligi va gidrogeologiya sohasida yer osti suvlari zaxiralarini baholash, ulardan oqilona foydalanish va muhofaza qilish masalalari eng dolzarb ilmiy-amaliy yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Tabiiy sharoitda g‘ovak muhit deyarli hech qachon bir jinsli bo‘lmaydi: turli litologik tarkibga, filtratsiya koeffitsiyentiga va suv sig‘imiga ega bo‘lgan qatlamlar bir-biri bilan gidravlik jihatdan bog‘langan holda murakkab ko‘p qatlamli sistemani hosil qiladi. Bunday sistemalarda filtratsiya jarayonini tavsiflashda faqat gidrogeologik parametrlarning fazoviy heterogenligini emas, balki yog‘in-sochin, bug‘lanish, nasos qudulari orqali suv olish, daryo va sug‘orish tarmoqlari bilan gidravlik aloqa kabi tashqi omillarning ta’sirini ham hisobga olish zarur.

Аннотация

Оценка запасов подземных вод, их рациональное использование и охрана являются одним из наиболее актуальных направлений управления водными ресурсами. В природных условиях пористая среда практически никогда не бывает однородной: слои с различным литологическим составом, коэффициентом фильтрации и водоотдачей, гидравлически связанные между собой, образуют сложную многослойную систему. При описании процесса фильтрации в таких системах необходимо учитывать не только пространственную неоднородность гидрогеологических параметров, но и влияние внешних факторов - атмосферных осадков, испарения, водоотбора через эксплуатационные скважины, гидравлической связи с реками и оросительной сетью.

Abstract

The assessment, rational use, and protection of groundwater resources are among the most pressing directions in water resource management today. Under natural conditions, a porous medium is almost never homogeneous: layers with different lithological composition, filtration coefficients, and storage capacity, hydraulically connected to one another, form a complex multilayer system. Describing filtration processes in such systems requires accounting not only for the spatial heterogeneity of hydrogeological parameters, but also for the influence of external factors - precipitation, evaporation, groundwater abstraction through production wells, and hydraulic connection with rivers and irrigation networks.

Kalit so'zlar: yer osti suvlari, filtratsiya, ko‘p qatlamli g‘ovak muhit, bir jinsli bo‘lmagan muhit, matematik modellashtirish, tashqi omillar, sizib o‘tish (leakage), piyezometrik napor, vizuallashtirish, sonli usullar

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Bear J. Dynamics of Fluids in Porous Media. - New York: Dover Publications, 1988.
  2. Bear J., Cheng A.H.-D. Modeling Groundwater Flow and Contaminant Transport. - Springer, 2010.
  3. Todd D.K., Mays L.W. Groundwater Hydrology. 3rd ed. - John Wiley & Sons, 2005.
  4. Anderson M.P., Woessner W.W., Hunt R.J. Applied Groundwater Modeling: Simulation of Flow and Advective Transport. 2nd ed. - Academic Press, 2015.
  5. Polubarinova-Kochina P.Ya. Theory of Ground Water Movement. - Princeton University Press, 1962.
  6. Verruijt A. Theory of Groundwater Flow. - Macmillan, 1970.
  7. Hantush M.S. Modification of the theory of leaky aquifers // Journal of Geophysical Research. - 1960. - Vol. 65, No. 11. - P. 3713–3725.
  8. Konikow L.F., Bredehoeft J.D. Computer model of two-dimensional solute transport and dispersion in ground water // USGS Techniques of Water-Resources Investigations. - 1978.
  9. Rasulov A.S. va boshq. Yer osti suvlari gidrodinamikasi va filtratsiya nazariyasi. - Toshkent: O‘zbekiston, 2015.
  10. Arcavi A. The Role of Visual Representations in the Learning of Mathematics // Educational Studies in Mathematics. - 2003. - Vol. 52, No. 3. - P. 215–241.