9-tom, 2-son, b. 457–460, Nashr: 2026-09-26
BADIIY MATNLARNI OʻQISH ORQALI BOSHLANGʻICH SINF OʻQUVCHILARINING TANQIDIY VA IJODIY FIKRLASHINI RIVOJLANTIRISH
РАЗВИТИЕ КРИТИЧЕСКОГО И ТВОРЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ УЧАЩИХСЯ НАЧАЛЬНЫХ КЛАССОВ ЧЕРЕЗ ЧТЕНИЕ ХУДОЖЕСТВЕННЫХ ТЕКСТОВ
DEVELOPING CRITICAL AND CREATIVE THINKING OF PRIMARY SCHOOL STUDENTS THROUGH READING LITERARY TEXTS
- Mukumova Dilfuza Anvarovna — Buxoro xalqaro universiteti 2-bosqich magistranti
Annotatsiya
Ushbu maqolada boshlangʻich sinf oʻquvchilarining tanqidiy va ijodiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishda badiiy matnlarning pedagogik imkoniyatlari tahlil qilingan. Badiiy asarlarni oʻqish, tahlil qilish va ular ustida ijodiy faoliyatni tashkil etish orqali oʻquvchilarda mustaqil fikrlash, muammoli vaziyatlarni baholash, xulosalar chiqarish hamda yangi gʻoyalarni yaratish koʻnikmalarining shakllanishi yoritilgan. Shuningdek, oʻqish savodxonligi darslarida zamonaviy interfaol metodlardan foydalanishning samaradorligi ilmiy-pedagogik jihatdan asoslab berilgan. Badiiy matnlarning o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, voqea-hodisalarni tahlil qilish, qahramonlarning xatti-harakatlariga baho berish, sabab va oqibatlarni aniqlash hamda o‘z nuqtayi nazarini asoslash ko‘nikmalarini shakllantirishdagi imkoniyatlari tahlil qilingan. Shuningdek, matn mazmuni asosida savol-javob, muammoli vaziyatlar, ijodiy topshiriqlar, muqobil yakun yaratish va qahramonlar faoliyatini turli nuqtayi nazardan baholash kabi usullardan foydalanishning ahamiyatiga e’tibor qaratilgan. Maqolada badiiy matnlar bilan ishlash jarayonini o‘quvchilarning yosh va individual xususiyatlariga mos tashkil etish ularning tanqidiy mushohada yuritishi, tasavvuri, ijodkorligi va mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirishning samarali vositasi sifatida asoslangan.
Аннотация
В данной статье рассматриваются педагогические возможности художественных текстов в развитии критического и творческого мышления учащихся начальных классов. Освещаются вопросы формирования у школьников навыков самостоятельного мышления, анализа проблемных ситуаций, оценки событий и генерации новых идей посредством чтения и анализа художественных произведений. Также научно обосновывается эффективность использования современных интерактивных методов на уроках читательской грамотности. Проанализированы возможности художественных текстов в формировании у учащихся навыков самостоятельного мышления, анализа событий и явлений, оценки поступков персонажей, определения причинно-следственных связей и аргументации собственной точки зрения. Особое внимание уделено значению таких методов, как вопросы и ответы на основе содержания текста, создание проблемных ситуаций, выполнение творческих заданий, разработка альтернативного окончания произведения и оценка деятельности персонажей с различных точек зрения. В статье обосновано, что организация работы с художественными текстами с учётом возрастных и индивидуальных особенностей учащихся является эффективным средством развития их критического мышления, воображения, творческих способностей и навыков самостоятельного мышления.
Abstract
This article examines the pedagogical potential of literary texts in developing critical and creative thinking skills among primary school students. The study highlights the role of reading, analyzing, and creatively interpreting literary works in fostering independent thinking, problem-solving abilities, evaluation skills, and idea generation. Furthermore, the effectiveness of modern interactive teaching methods in reading literacy lessons is scientifically substantiated. The article analyzes the potential of literary texts in developing students’ skills of independent thinking, analyzing events and phenomena, evaluating the actions of characters, identifying cause-and-effect relationships, and justifying their own viewpoints. Particular attention is paid to the importance of using methods such as questions and answers based on the content of the text, problem-solving situations, creative tasks, creating alternative endings, and evaluating characters’ actions from different perspectives. The article substantiates that organizing work with literary texts in accordance with students’ age and individual characteristics is an effective means of developing their critical thinking, imagination, creativity, and independent thinking skills.
Kalit so'zlar: badiiy matn, tanqidiy fikrlash, ijodiy fikrlash, oʻqish savodxonligi, boshlangʻich taʼlim, kreativlik, interfaol metodlar, kompetensiya, tafakkur, oʻquvchi faolligi
Foydalanilgan adabiyotlar
- Mirziyoyev Sh.M. Yangi Oʻzbekiston strategiyasi. – Toshkent: Oʻzbekiston, 2021.
- Tolipov Oʻ.Q., Usmonboyeva M. Pedagogik texnologiyalar: nazariya va amaliyot. – Toshkent: Fan, 2020.
- Ishmuhamedov R., Yuldashev M. Taʼlim va tarbiyada innovatsion pedagogik texnologiyalar. – Toshkent, 2019.
- Gʻafforova T., Nurullayeva Sh. Oʻqish kitobi. – Toshkent: Sharq, 2023.
- Azizxoʻjayeva N.N. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. – Toshkent: TDPU, 2018.
- Dewey J. How We Think. – New York: Dover Publications, 2018.
- Bloom B.S. Taxonomy of Educational Objectives. – New York: Longman, 2019.
- PIRLS 2021 Assessment Framework. – Boston: IEA, 2021.