11-tom, 1-son, b. 230–233, Nashr: 2026-11-08

BADIIY DISKURSDA EMOTSIONALLIKNING NAMOYON BO‘LISHI

ПРОЯВЛЕНИЕ ЭМОЦИОНАЛЬНОСТИ В ХУДОЖЕСТВЕННОМ ДИСКУРСЕ

THE MANIFESTATION OF EMOTIONALITY IN LITERARY DISCOURSE

  • Abdusattarova Shaxlo Toshtemirovna — Mustaqil izlanuvchi Samarqand davlat chet tillar instituti · ORCID: 0009-0002-2088-8652

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.630396be

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada badiiy diskursda emotsionallikning namoyon bo‘lish xususiyatlari, uning lingvistik va stilistik vositalar orqali ifodalanishi hamda badiiy matnning mazmuniy va estetik yaxlitligini shakllantirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Personajlarning ichki nutqi, dialogi, muallif bayoni va hissiy kechinmalarining bevosita yoki bilvosita tasvirlanishi kitobxonning badiiy voqelikni idrok etishi va qahramonlarga nisbatan empatiya his qilishiga ta’sir ko‘rsatuvchi omillar sifatida o‘rganiladi. Tahlil jarayonida K. Chopinning “The Story of an Hour”, A. P. Chexovning “Kuchukli xonim”, O‘. Hoshimovning “Dunyoning ishlari” va Cho‘lponning “Kecha va kunduz” asarlaridan misollar keltiriladi. Shuningdek, personajlarning hissiy kechinmalarini verbal ifodalash va ularni ataylab ochiq bayon qilmaslikning badiiy-estetik vazifalari yoritiladi. Tahlil natijasida emotsionallik badiiy diskursda personajlarning ruhiy olamini ochish, muallif badiiy niyatini anglash va kitobxonning hissiy munosabatini shakllantirishga xizmat qiluvchi muhim vosita ekanligi asoslanadi.

Аннотация

В статье анализируются особенности проявления эмоциональности в художественном дискурсе, способы её выражения посредством языковых и стилистических средств, а также её роль в формировании смыслового и эстетического содержания художественного текста. Внутренняя речь персонажей, диалоги, авторское повествование и прямое или косвенное изображение эмоциональных переживаний рассматриваются как факторы, влияющие на восприятие художественной действительности читателем и формирование эмпатии по отношению к персонажам. В качестве иллюстративного материала используются произведения К. Шопен «The Story of an Hour», А. П. Чехова «Дама с собачкой», Y. Хошимова «Дела земные» и Чулпана «Ночь и день». Особое внимание уделяется художественно-эстетическим функциям вербализации эмоциональных переживаний персонажей, а также намеренного сокрытия их внутреннего мира. В результате исследования обосновывается, что эмоциональность является важным средством раскрытия психологического мира персонажей, понимания авторского замысла и формирования эмоционального отношения читателя к художественному произведению.

Abstract

This article examines the manifestation of emotionality in literary discourse, its expression through linguistic and stylistic devices, and its role in shaping the semantic and aesthetic dimensions of literary texts. Characters’ inner speech, dialogues, authorial narration, and the direct or indirect representation of emotional experiences are analyzed as factors influencing readers’ perception of fictional events and their empathetic responses to characters. The analysis draws on Kate Chopin’s The Story of an Hour, Anton Chekhov’s The Lady with the Dog, Utkir Hashimov’s “The Affairs of the World”, and Chulpan’s “Night and Day”. Particular attention is paid to the artistic and aesthetic functions of verbalizing characters’ emotional experiences, as well as deliberately withholding explicit access to their inner thoughts. The findings suggest that emotionality is an important means of revealing characters’ psychological worlds, interpreting authorial intention, and shaping readers’ emotional engagement with literary works.

Kalit so'zlar: badiiy diskurs, emotsionallik, emotivlik, ekspressivlik, ichki nutq, muallif bayoni, personaj ruhiyati, verbalizatsiya, badiiy-estetik ta’sir, empatiya

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Бабенко Л. Г. Русская эмотивная лексика как функциональная система: автореф. дисс. ... д-ра филол. наук. – Свердловск, 1990.
  2. Болотов В. И. Эмоциональность текста в аспектах языковой и неязыковой вариативности. – Ташкент, 1981.
  3. Быдина И. В. Движение эмотивной семантики поэтического слова: автореф. дисс. ... канд. филол. наук. – Волгоград, 1994.
  4. Волкова П. С. Эмотивность как средство интерпретации смысла художественного текста (на материале прозы Н. В. Гоголя и музыки Ю. Буцко, А. Холминова, Р. Щедрина): автореф. дисс. ... канд. филол. наук. – Волгоград, 1997.
  5. Чехов А. П. Дама с собачкой // Полное собрание сочинений и писем: в 30 т. Сочинения: в 18 т. Т. 10. – Москва: Наука, 1977. – С. 143.
  6. Чехов А. П. Дама с собачкой // Полное собрание сочинений и писем: в 30 т. Т. 10. Рассказы, повести, 1898–1903. – Москва: Наука, 1986. – С. 132–133.
  7. Cho‘lpon. Kecha va kunduz: roman. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2013. – B. 265.
  8. Chopin K. The Story of an Hour // Kate Chopin: Complete Novels & Stories. – New York: Library of America, 2000. – P. 757.
  9. Hoshimov O‘. Dunyoning ishlari. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2017. – B. 5.
  10. Normo‘minov Sh. T., Odinayeva F. Z. Matnda emotsionallik va ekspressivlikni oshiruvchi vositalar // Modern Science and Research. – 2024. – Vol. 3, № 12. – B. 162–165.
  11. Tallent E. No One’s a Mystery // Shapard R., Thomas J. (eds.). Sudden Fiction: American Short-Short Stories. – Salt Lake City: Peregrine Smith Books, 1986. – P. 10.
  12. Yo‘ldoshev M. Badiiy matn lingvopoetikasi. – Toshkent: Fan, 2008. – 160 b.