11-tom, 1-son, b. 379–382, Nashr: 2026-11-14
AYOLLAR KASBIY O‘SISHINING PSIXOLOGIK MEXANIZMLARI VA IJTIMOIY DETERMINANTLARI.
ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ И СОЦИАЛЬНЫЕ ДЕТЕРМИНАНТЫ ПРОФЕССИОНАЛЬНОГО РОСТА ЖЕНЩИН
PSYCHOLOGICAL MECHANISMS AND SOCIAL DETERMINANTS OF WOMEN'S CAREER GROWTH
- Xudoybergenova Shahnoza Xudoybergenovna — Toshkent Xalqaro moliyaviy boshqaruv va texnologiyalar universiteti Pedogogika va psixologiya kafedrasi o’qituvchisi
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.cdb4e872
Annotatsiya
Mazkur maqolada ayollarning kasbiy o‘sishiga ta’sir etuvchi psixologik mexanizmlar va ijtimoiy determinantlar ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Kasbiy o‘sish jarayonida o‘ziga ishonch, kasbiy o‘z-o‘zini samarali deb baholash, motivatsiya, kasbiy identifikatsiya, ichki nazorat lokusi, maqsad qo‘yish va psixologik barqarorlik kabi omillarning ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, gender stereotiplari, oilaviy majburiyatlar, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, tashkiliy muhit, mehnat bozoridagi teng imkoniyatlar hamda rahbarlik lavozimlariga ko‘tarilishdagi to‘siqlarning ayollar kasbiy taraqqiyotiga ta’siri ko‘rib chiqiladi. Maqolada individual psixologik resurslar va ijtimoiy muhit o‘rtasidagi o‘zaro munosabat kasbiy muvaffaqiyatni belgilovchi muhim omil sifatida talqin qilinadi. Yakunda ayollarning kasbiy salohiyatini ro‘yobga chiqarishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Аннотация
В данной статье проводится научно-теоретический анализ психологических механизмов и социальных детерминант, влияющих на профессиональный рост женщин. Раскрывается значение таких факторов, как уверенность в себе, профессиональная самоэффективность, мотивация, профессиональная идентичность, внутренний локус контроля, целеполагание и психологическая устойчивость в процессе профессионального развития. Кроме того, рассматривается влияние гендерных стереотипов, семейных обязанностей, социальной поддержки, организационной среды, равных возможностей на рынке труда, а также барьеров, препятствующих продвижению женщин на руководящие должности, на их профессиональное развитие. В статье взаимодействие индивидуальных психологических ресурсов и социальной среды рассматривается как важный фактор, определяющий профессиональный успех. В заключительной части разработаны практические рекомендации, направленные на реализацию профессионального потенциала женщин.
Abstract
This article examines the psychological mechanisms and social determinants influencing women's career growth and professional development. It analyzes professional self-awareness, career motivation, self-confidence, self-efficacy, goal setting, and decision-making as important psychological factors. The article also explores the roles of family, education, the labor market, gender stereotypes, organizational culture, social support, and public policy in women's professional advancement. Particular attention is paid to the interaction between psychological and social factors, work–family balance, career barriers, and the development of women's leadership potential. Based on the analysis, recommendations are proposed to expand women's professional opportunities and promote an inclusive and equitable working environment.
Kalit so'zlar: ayollar kasbiy o‘sishi, kasbiy rivojlanish, psixologik mexanizmlar, ijtimoiy determinantlar, gender stereotiplari, kasbiy o‘ziga ishonch, motivatsiya, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, gender tengligi, kasbiy identifikatsiya
Foydalanilgan adabiyotlar
- Bandura A. Self-Efficacy: The Exercise of Control. – New York: W. H. Freeman and Company, 1997. – 604 p.
- Super D. E. A Life-Span, Life-Space Approach to Career Development // Journal of Vocational Behavior. – 1980. – Vol. 16, No. 3. – P. 282–298.
- Holland J. L. Making Vocational Choices: A Theory of Vocational Personalities and Work Environments. – 3rd ed. – Odessa, FL: Psychological Assessment Resources, 1997. – 303 p.
- Acker J. Hierarchies, Jobs, Bodies: A Theory of Gendered Organizations // Gender & Society. – 1990. – Vol. 4, No. 2. – P. 139–158.
- Eagly A. H., Carli L. L. Through the Labyrinth: The Truth About How Women Become Leaders. – Boston: Harvard Business School Press, 2007.
- Eagly A. H., Karau S. J. Role Congruity Theory of Prejudice Toward Female Leaders // Psychological Review. – 2002. – Vol. 109, No. 3. – P. 573–598.