9-tom, 1-son, b. 187–191, Nashr: 2026-09-13
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANINI O‘QITISHDA SUN’IY INTELLEKT IMKONIYATLARIDAN FOYDALANISH
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ВОЗМОЖНОСТЕЙ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В ПРЕПОДАВАНИИ ПРЕДМЕТА «ИНФОРМАЦИОННЫЕ ТЕХНОЛОГИИ»
USING ARTIFICIAL INTELLIGENCE CAPABILITIES IN TEACHING INFORMATION TECHNOLOGY
- Murodov Oybek To’raqulovich — Osiyo xalqaro universiteti “Aniq fanlar va raqamli texnologiyalar” kafedrasi assistent o’qituvchisi
Annotatsiya
Mazkur maqolada “Axborot texnologiyalari” fanini o‘qitishda sun’iy intellekt (SI) imkoniyatlaridan pedagogik maqsadga muvofiq foydalanishning nazariy va amaliy asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi — SI vositalarini fan mazmuni, o‘quv maqsadlari, faoliyat turlari va baholash mezonlari bilan uyg‘unlashtiruvchi pedagogik modelni ishlab chiqish hamda undan foydalanish shartlarini aniqlash. Tadqiqotda nazariy tahlil, ilmiy adabiyotlarni tizimlashtirish, qiyosiy tahlil, pedagogik modellashtirish va mezonlashtirish usullaridan foydalanildi. Adabiyotlar tahlili SI asosidagi vositalar individual tushuntirish, kod generatsiyasi va tahlili, interaktiv muloqot, kontent yaratish, differensiallashtirish va refleksiyani qo‘llab-quvvatlashi mumkinligini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, noto‘g‘ri javoblar, akademik halollik, maxfiylik, algoritmik xolislik va o‘quvchining mustaqil fikrlashiga salbiy ta’sir kabi xavflar mavjud. Maqolada SI ni “o‘qituvchi o‘rnini bosuvchi vosita” emas, balki o‘qituvchi nazorati ostidagi kognitiv va metodik yordamchi sifatida qo‘llash konsepsiyasi taklif etiladi. Natijada darsni rejalashtirish, amaliy mashg‘ulot, kod bilan ishlash, loyiha faoliyati va baholash bosqichlari uchun SI dan foydalanishning tavsiya etiladigan mexanizmlari hamda mas’uliyatli foydalanish mezonlari ishlab chiqildi.
Аннотация
В статье рассматриваются теоретические и практические основы педагогически целесообразного использования возможностей искусственного интеллекта (ИИ) при преподавании дисциплины «Информационные технологии». Цель исследования заключается в разработке педагогической модели интеграции ИИ с содержанием дисциплины, учебными целями, видами деятельности и критериями оценивания. Использованы методы теоретического анализа, систематизации научной литературы, сравнительного анализа, педагогического моделирования и критериального анализа. Анализ исследований показывает, что инструменты ИИ могут поддерживать индивидуализированное объяснение, генерацию и анализ программного кода, интерактивный диалог, создание учебного контента, дифференциацию и рефлексию. Одновременно существуют риски недостоверных ответов, нарушения академической честности, утечки данных, алгоритмической предвзятости и снижения самостоятельности обучающихся. Предлагается рассматривать ИИ не как замену преподавателя, а как когнитивный и методический инструмент, применяемый под контролем преподавателя.
Abstract
This article analyzes the theoretical and practical foundations of using artificial intelligence (AI) capabilities in teaching the subject “Information Technologies”. The aim is to develop a pedagogical model that aligns AI tools with learning objectives, subject content, learning activities and assessment criteria. The study applies theoretical analysis, literature synthesis, comparative analysis, pedagogical modelling and criterion-based analysis. The literature indicates that AI-based tools can support individualized explanations, code generation and analysis, interactive dialogue, content creation, differentiation and reflection. At the same time, risks include inaccurate outputs, academic integrity concerns, privacy issues, algorithmic bias and possible reduction of independent thinking. The article proposes treating AI not as a replacement for the teacher but as a cognitive and methodological assistant operating under teacher supervision. Mechanisms for integrating AI into lesson planning, practical work, programming activities, project-based learning and assessment are presented together with criteria for responsible use.
Kalit so'zlar: sun’iy intellekt, generativ sun’iy intellekt, axborot texnologiyalari, raqamli kompetensiya, AI savodxonligi, individual ta’lim, dasturlash, pedagogik model, akademik halollik, ta’lim texnologiyalari
Foydalanilgan adabiyotlar
- UNESCO. Guidance for Generative AI in Education and Research. Paris: UNESCO, 2023. DOI: 10.54675/EWZM9535.
- O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi. Doktorlik dissertatsiyalarining asosiy ilmiy natijalari e’lon qilinishi lozim bo‘lgan respublika va xorijiy mamlakatlarning nufuzli ixtisoslashgan ilmiy jurnallarini OAK ro‘yxatiga kiritish uchun talablar. OAK rasmiy sayti.
- Wang, S., Wang, F., Zhu, Z., Wang, J., Tran, T., Du, Z. Artificial intelligence in education: A systematic literature review. Expert Systems with Applications, 252A, 124167, 2024. DOI: 10.1016/j.eswa.2024.124167.
- Liu, X., Zhong, B. A systematic review on how educators teach AI in K-12 education. Educational Research Review, 45, 100642, 2024. DOI: 10.1016/j.edurev.2024.100642.
- A systematic review of learning task design for K-12 AI education: Trends, challenges, and opportunities. Computers and Education: Artificial Intelligence, 6, 100217, 2024. DOI: 10.1016/j.caeai.2024.100217.
- Zawacki-Richter, O., Marín, V. I., Bond, M., Gouverneur, F. Systematic review of research on artificial intelligence applications in higher education – where are the educators? International Journal of Educational Technology in Higher Education, 16, 39, 2019. DOI: 10.1186/s41239-019-0171-0.
- Tlili, A., Shehata, B., Adarkwah, M. A., et al. What if the devil is my guardian angel: ChatGPT as a case study of using chatbots in education. Smart Learning Environments, 10, 15, 2023. DOI: 10.1186/s40561-023-00237-x.
- Kasneci, E., Sessler, K., Küchemann, S., et al. ChatGPT for good? On opportunities and challenges of large language models for education. Learning and Individual Differences, 103, 102274, 2023. DOI: 10.1016/j.lindif.2023.102274.
- Díaz, B., Nussbaum, M. Artificial intelligence for teaching and learning in schools: The need for pedagogical intelligence. Computers & Education, 217, 105071, 2024. DOI: 10.1016/j.compedu.2024.105071.
- UNESCO. AI and the Futures of Learning: Competencies and Policy Considerations. Paris: UNESCO. 2023–2024 materials on AI and education.