9-tom, 2-son, b. 93–96, Nashr: 2026-09-22

ATOIY G‘AZALLARIDA METAFORALARNING QO‘LLANILISHI

ИСПОЛЬЗОВАНИЕ МЕТАФОР В ГАЗЕЛЯХ АТАИ

THE USE OF METAPHORS IN ATAI’S GHAZALS

  • Mamarajabov Dilshod Doniyoroyich — Buxoro davlat universiteti O‘zbek tilshunosligi va jurnalistika kafedrasi mustaqil izlanuvchisi(PhD)

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Ushbu maqola XV asr chig‘atoy adabiyotining yirik namoyandalaridan biri bo‘lgan Atoiy ijodidagi metaforik tizim, majozlar, iste’ora va tasavvufiy ramzlarning qo‘llanilish xususiyatlariga bag‘ishlangan. Maqola muallif g‘azallari asosida shoirning diniy-falsafiy, ishqiy-estetik, tarixiy va xayoliy-tasavvuriy metaforalarni qanday birlashtirgani tahlil qilingan. Maqolada Atoiyning ilohiy ishqni, zohiriy va botiniy go‘zallikni ifodalashda qo‘llagan badiiy vositalarining semantik chuqurligi ochib berilgan.

Аннотация

Данная статья посвящена особенностям применения метафорической системы, иносказаний, истиары и суфийской символики в творчестве Атаи, одного из крупнейших представителей чагатайской литературы XV века. На материале газелей поэта анализируется, каким образом Атаи объединяет религиозно-философские, любовно-эстетические, исторические и воображаемо-образные метафоры. Раскрывается семантическая глубина художественных средств, используемых Атаи для выражения божественной любви, внешней и внутренней красоты.

Abstract

This article examines the distinctive features of the metaphorical system, figurative expressions, isti‘ara (metaphorical imagery), and Sufi symbolism in the works of Atai, one of the prominent representatives of 15th-century Chagatai literature. Based on the poet’s ghazals, the study analyzes how Atai integrates religious-philosophical, romantic-aesthetic, historical, and imaginative metaphors. It also explores the semantic depth of the artistic devices employed by Atai to express divine love, as well as outward and inner beauty.

Kalit so'zlar: Atoiy, g‘azal, metafora, istiora, tasavvuf, majoz, chig‘atoy adabiyoti, ilohiy ishq, badiiy ramz

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Сайфиддин Сайфуллох. Девони шайхзода Атойи. –Т.: Фан, 2008. –320б.
  2. Ўзбек тилининг изоҳли луғати. I-V. – Тошкент, Ўзбекистон миллий энциклопедияси, 2006-2008. Тошкент, I. 2006. – 680 б.; Тошкент, II. 2006. – 672 б.; Тошкент, III. 2007. – 688 б.; Тошкент, IV. 2008. – 608 б.; Тошкент, V. 2008. – 592 б.
  3. O‘rinboyev B., Qo‘ng‘urov R., Lapasov J. Badiiy tekstning lingvistik tahlili. – Toshkent, 1990. -31 b.
  4. Раҳматуллаев Ш. Ўзбек тили лексикологияси. – Тошкент: Фан, 1981. – 312 б.
  5. Миртожиев М. Ўзбек тилида полисемия. – Тошкент: Фан, 1975. – 140 б.
  6. Миртожиев М. Ўзбек тили семасиологияси. – Тошкент, 2000. – 158 б.
  7. Миртожиев М. Ўзбек тили семасиологияси. – Тошкент: Mumtoz so‘z, 2010. – 288 б.