8-tom, 1-son, b. 266–270, Nashr: 2026-08-27

ANTROPOTSENTRIK PARADIGMADAGI LINGVISTIK TAFAKKURNING O‘ZIGA XOSLIGI

СПЕЦИФИКА ЛИНГВИСТИЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ В АНТРОПОЦЕНТРИЧЕСКОЙ ПАРАДИГМЕ

THE SPECIFIC FEATURES OF LINGUISTIC THINKING WITHIN THE ANTHROPOCENTRIC PARADIGM

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada antropotsentrik paradigma doirasida lingvistik tafakkurning o‘ziga xos xususiyatlari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tilning inson tafakkuri, dunyoqarashi, milliy-madaniy tajribasi va kognitiv faoliyati bilan uzviy bog‘liqligi yoritilib, insonning olamni idrok etishi hamda konseptuallashtirish jarayonida tilning o‘rni ochib beriladi. Shuningdek, antropotsentrik yondashuv asosida til birliklarining kognitiv, lingvomadaniy, pragmatik va kommunikativ xususiyatlari hamda “inson – tafakkur – madaniyat” munosabatlarining o‘zaro aloqadorligi tahlil etiladi.

Аннотация

В данной статье с научно-теоретической точки зрения анализируются специфические особенности лингвистического мышления в рамках антропоцентрической парадигмы. Раскрывается неразрывная связь языка с мышлением человека, его мировоззрением, национально-культурным опытом и когнитивной деятельностью, а также определяется роль языка в процессе восприятия и концептуализации человеком окружающего мира. Кроме того, на основе антропоцентрического подхода рассматриваются когнитивные, лингвокультурологические, прагматические и коммуникативные особенности языковых единиц, а также взаимосвязь отношений «человек – мышление – культура».

Abstract

This article provides a scientific and theoretical analysis of the specific features of linguistic thinking within the anthropocentric paradigm. It highlights the inseparable relationship between language and human thinking, worldview, national and cultural experience, and cognitive activity, while also revealing the role of language in the processes through which individuals perceive and conceptualize the world. Furthermore, based on the anthropocentric approach, the study examines the cognitive, linguocultural, pragmatic, and communicative characteristics of linguistic units, as well as the interrelationship within the “human – thinking – culture” framework.

Kalit so'zlar: antropotsentrizm, antropotsentrik paradigma, kognitiv tilshunoslik, lingvokulturologiya, lingvopragmatika, olam manzarasi, mifologema, lisoniy shaxs, dunyoqarash, ma’naviyat, milliy mentalitet

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Караулов, Ю. Н. Русский язык и языковая личность / Ю. Н. Караулов. – Москва : Наука, 1987. – 264 с.
  2. Маслова, В. А. Лингвокультурология : учебное пособие для студентов высших учебных заведений / В. А. Маслова. – Москва : Академия, 2001. – 208 с.
  3. Чурилина, Л. Н. Антропоцентризм художественного текста как принцип организации его лексической структуры : автореф. дис. ... д-ра филол. наук / Л. Н. Чурилина. – Санкт-Петербург, 2003.
  4. Ўзбек тилининг изоҳли луғати : 5 жилдли. – 2-жилд. – Тошкент : Ўзбекистон миллий энциклопедияси Давлат илмий нашриёти, 2006. – Б. 602–603.
  5. Jo‘rayev, M. O‘zbek mifologiyasi va arab folklori / M. Jo‘rayev, Sh. Shomusarov. – Toshkent : Fan, 2001. – 136 b.
  6. Begmatov, E. Antroponimlar – antropotsentrik tadqiq obyekti / E. Begmatov // O‘zbek tili va adabiyoti. – Toshkent, 2013. – № 3. – B. 35–39.
  7. Xudoynazarov, I. Antroponimlarning til-lug‘at tizimidagi o‘rni va ularning semantik-uslubiy xususiyatlari (Ergash Jumanbulbul dostonlari asosida) : filol. fan. nomz. ... diss. / I. Xudoynazarov. – Buxoro, 1998. – 134 b.
  8. Mamatov, A. Tilga kognitiv yondashuvning mohiyati nimada? / A. Mamatov // O‘zbek tilshunosligining dolzarb muammolari. – Toshkent, 2012.
  9. Mahmudov, N. Tilning so‘z xazinasi va olamning lisoniy manzarasi / N. Mahmudov // So‘z san’ati. – 2018. – № 1. – B. 18–27.