10-tom, 2-son, b. 364–372, Nashr: 2026-10-27

A METHODOLOGY FOR EXTRACTING EMOTIVE LEXICAL UNITS FROM THE SOURCE TEXT AND CLASSIFYING THEIR UZBEK EQUIVALENTS (A CASE STUDY OF THEODORE DREISER’S “SISTER CARRIE”)

MANBA MATNDAN EMOTIV LEKSIK BIRLIKLARNI AJRATIB OLISH VA ULARNING O‘ZBEKCHA EKVIVALENTLARINI TASNIFLASH METODOLOGIYASI (TEODOR DREYZERning “JENNI GERHARDT” ASARI EMAS, “KERRI SINGIL” ROMANI MISOLIDA).

МЕТОДОЛОГИЯ ИЗВЛЕЧЕНИЯ ЭМОТИВНЫХ ЛЕКСИЧЕСКИХ ЕДИНИЦ ИЗ ИСХОДНОГО ТЕКСТА И КЛАССИФИКАЦИИ ИХ УЗБЕКСКИХ ЭКВИВАЛЕНТОВ (НА МАТЕРИАЛЕ РОМАНА ТЕОДОРА ДРАЙЗЕРА «СЕСТРА КЕРРИ»).

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.70fe8494

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

The article substantiates a methodology for identifying emotive lexical units in the English original of Theodore Dreiser’s novel “Sister Carrie” and classifying their Uzbek equivalents in translation. The study draws on the linguistic interpretation of emotivity, comparative translation analysis, contextual analysis, and quantitative-qualitative methods. It proposes four criteria for recognizing an emotive unit, a six-stage extraction procedure, a five-group classification of source-text units, and a scheme for grouping Uzbek equivalents by degree of equivalence. As a result, a unified analytical card is developed for assessing whether the emotive charge is preserved or altered. The methodology can be applied to the study of translations of other works of fiction.

Annotatsiya

Ushbu maqolada Teodor Drayzerning “Baxtiqaro Kerri” (Sister Carrie) romanidagi emotiv leksik birliklarni ingliz tilidagi asliyatdan ajratib olish va ularning o‘zbekcha tarjimadagi muqobillarini tasniflash metodikasi asoslab beriladi. Tadqiqot emotivlik tushunchasining tilshunoslik talqini, qiyosiy-tarjimashunoslik tahlili, kontekstual tahlil va miqdoriy-sifat usullariga tayanadi. Emotiv birlikni aniqlashning to‘rt mezoni, olti bosqichli ajratish tartibi, asliyatdagi birliklarning besh guruhli tasnifi hamda o‘zbekcha muqobillarni ekvivalentlik darajasi bo‘yicha guruhlash sxemasi taklif etiladi. Natijada emotiv zaryadning saqlanishi yoki o‘zgarishini baholash uchun yagona tahlil kartasi ishlab chiqiladi. Metodika boshqa badiiy asarlar tarjimasini o‘rganishda ham qo‘llanishi mumkin.

Аннотация

В статье обосновывается методика выделения эмотивных лексических единиц в английском оригинале романа Теодора Драйзера «Сестра Керри» и классификации их узбекских соответствий в переводе. Исследование опирается на лингвистическое понимание эмотивности, сопоставительно-переводческий и контекстуальный анализ, а также количественно-качественные методы. Предлагаются четыре критерия эмотивности единицы, шестиэтапная процедура её выделения, пятигрупповая классификация единиц оригинала и схема группировки узбекских соответствий по степени эквивалентности. В результате разработана единая аналитическая карта для оценки сохранения или изменения эмотивного заряда. Методика может применяться при изучении переводов других художественных произведений.

Kalit so'zlar: emotive vocabulary, emotivity, translation equivalence, literary translation, Theodore Dreiser, “Sister Carrie”, classification, translation techniques, emotive charge, translation into Uzbek

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Cassuto L., Eby C. V. (eds.). The Cambridge Companion to Theodore Dreiser. Cambridge: Cambridge University Press, 2004.
  2. Shaxovskiy V. I. Kategorizatsiya emotsiy v leksiko-semanticheskoy sisteme yazyka. Voronej: VGU, 1987.
  3. Wierzbicka A. Emotions across Languages and Cultures: Diversity and Universals. Cambridge: Cambridge University Press, 1999.
  4. Kövecses Z. Metaphor and Emotion: Language, Culture, and Body in Human Feeling. Cambridge: Cambridge University Press, 2000.
  5. Ortony A., Clore G. L., Collins A. The Cognitive Structure of Emotions. Cambridge: Cambridge University Press, 1988.
  6. Salomov G‘. Tarjima nazariyasiga kirish. Toshkent: O‘qituvchi, 1978.
  7. Salomov G‘. Tarjima nazariyasi asoslari. Toshkent: O‘qituvchi, 1983.
  8. Salomov G‘., Komilov N. Tarjima san’ati. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 1979.
  9. Dreiser T. Sister Carrie. New York: Doubleday, Page & Company, 1900.
  10. Drayzer T. Baxtiqaro Kerri. [Tarjimon, nashriyot va yil ko‘rsatiladi]. Toshkent.
  11. Arnold I. V. Stilistika sovremennogo angliyskogo yazyka. Moskva: Flinta; Nauka, 2002.
  12. Galperin I. R. Stylistics. Moscow: Higher School, 1977.
  13. Nida E. A. Toward a Science of Translating. Leiden: E. J. Brill, 1964.
  14. Newmark P. A Textbook of Translation. New York: Prentice Hall, 1988.
  15. Komissarov V. N. Teoriya perevoda (lingvisticheskie aspekty). Moskva: Vysshaya shkola, 1990.
  16. Vinay J.-P., Darbelnet J. Comparative Stylistics of French and English: A Methodology for Translation. Amsterdam: John Benjamins, 1995.
  17. Baker M. In Other Words: A Coursebook on Translation. London: Routledge, 1992.
  18. Leech G. Semantics: The Study of Meaning. 2nd ed. Harmondsworth: Penguin, 1981.
  19. Hatim B., Mason I. Discourse and the Translator. London: Longman, 1990.
  20. Landis J. R., Koch G. G. The measurement of observer agreement for categorical data. Biometrics, 1977, 33(1), 159–174.
  21. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5 jildli. Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2006–2008.
  22. Venuti L. The Translator’s Invisibility: A History of Translation. London: Routledge, 1995.